<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
<root><segment>Revista</segment><segment>TOMO,</segment><segment>São</segment><segment>Cristóvão,</segment><segment>v.</segment><segment>44,</segment><segment>e22590,</segment><segment>2025</segment><segment>DOI:10.21669/tomo.v44.22590</segment><segment>Artigo</segment><segment>Livre</segment><segment>E-ISSN:2318-9010</segment><segment>/</segment><segment>ISSN:1517-4549</segment><segment>Artigo</segment><segment>Livre</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio:</segment><segment>percepções</segment><segment>discentes</segment><segment>e</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira*1</segment><segment>Abstract</segment><segment>Este</segment><segment>artigo</segment><segment>analisa</segment><segment>as</segment><segment>percepções</segment><segment>de</segment><segment>estudantes</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>integral</segment><segment>estadual</segment><segment>(Maceió-AL)</segment><segment>sobre</segment><segment>ativi-</segment><segment>dades</segment><segment>que</segment><segment>abordaram</segment><segment>conceitos</segment><segment>da</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>utilizando</segment><segment>o</segment><segment>filme</segment><segment>“Que</segment><segment>horas</segment><segment>ela</segment><segment>volta?”.</segment><segment>Inte-</segment><segment>grado</segment><segment>ao</segment><segment>subcampo</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia,</segment><segment>o</segment><segment>estudo</segment><segment>visa</segment><segment>subsidiar</segment><segment>o</segment><segment>debate</segment><segment>e</segment><segment>estratégias</segment><segment>metodológicas,</segment><segment>online</segment><segment>como</segment><segment>o</segment><segment>uso</segment><segment>de</segment><segment>filmes</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>aplicação</segment><segment>do</segment><segment>referencial</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>no</segment><segment>contexto</segment><segment>escolar.</segment><segment>Os</segment><segment>dados</segment><segment>coletados</segment><segment>no</segment><segment>último</segment><segment>bimestre</segment><segment>de</segment><segment>2024,</segment><segment>via</segment><segment>questionário</segment><segment>aberto</segment><segment>,</segment><segment>foram</segment><segment>analisados</segment><segment>pela</segment><segment>categorização</segment><segment>temática</segment><segment>da</segment><segment>análise</segment><segment>de</segment><segment>conteúdo</segment><segment>de</segment><segment>Bardin</segment><segment>(2011).</segment><segment>Os</segment><segment>resultados</segment><segment>indicam</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>pode</segment><segment>se</segment><segment>constituir</segment><segment>como</segment><segment>uma</segment><segment>ferramenta</segment><segment>potente</segment><segment>para</segment><segment>observação,</segment><segment>crítica</segment><segment>e</segment><segment>transformação</segment><segment>social,</segment><segment>promovendo</segment><segment>reflexividade</segment><segment>sobre</segment><segment>as</segment><segment>re-</segment><segment>lações</segment><segment>de</segment><segment>poder,</segment><segment>as</segment><segment>estruturas</segment><segment>sociais,</segment><segment>meios</segment><segment>de</segment><segment>agência</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>desvelamento</segment><segment>do</segment><segment>não</segment><segment>explícito.</segment><segment>Contudo,</segment><segment>a</segment><segment>efetiva</segment><segment>aplicação</segment><segment>dessa</segment><segment>ferramenta</segment><segment>enfrenta</segment><segment>os</segment><segment>obstáculos</segment><segment>da</segment><segment>dominação</segment><segment>simbólica,</segment><segment>manifestada</segment><segment>no</segment><segment>pessimismo</segment><segment>e</segment><segment>Palavras-chave</segment><segment>angústia</segment><segment>não</segment><segment>subversiva</segment><segment>diante</segment><segment>da</segment><segment>reprodução</segment><segment>social.</segment><segment>:</segment><segment>Ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia;</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu;</segment><segment>Ensino</segment><segment>médio</segment><segment>integral;</segment><segment>Desigualdades</segment><segment>sociais.</segment><segment>*</segment><segment>Doutor</segment><segment>em</segment><segment>sociologia,</segment><segment>PPGS/UFPB.</segment><segment>SEDUC/AL,</segment><segment>13º</segment><segment>Gerência</segment><segment>Especial</segment><segment>de</segment><segment>Educação</segment><segment>–</segment><segment>Professor</segment><segment>efetivo</segment><segment>de</segment><segment>sociologia.</segment><segment>Ma-</segment><segment>ceió/AL,</segment><segment>Brasil.</segment><segment>E-mail:</segment><segment>erick.oliveira2@outlook.com</segment><segment>Orcid:</segment><segment>https://orcid.org/0000-0002-1691-3889</segment><segment>1</segment><segment>1</segment><segment>Introdução</segment><segment>Este</segment><segment>trabalho</segment><segment>tem</segment><segment>como</segment><segment>escopo</segment><segment>a</segment><segment>análise</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>efetivo</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>em</segment><segment>uma</segment><segment>escola</segment><segment>estadual</segment><segment>integral</segment><segment>da</segment><segment>periferia</segment><segment>de</segment><segment>Maceió-AL.</segment><segment>Estuda-se</segment><segment>percepções</segment><segment>discentes</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>três</segment><segment>sequências</segment><segment>didáticas</segment><segment>realizadas</segment><segment>pelo</segment><segment>autor</segment><segment>que</segment><segment>tinham</segment><segment>o</segment><segment>objetivo</segment><segment>de</segment><segment>trabalhar</segment><segment>aspectos</segment><segment>gerais</segment><segment>da</segment><segment>teoria</segment><segment>sociológica</segment><segment>de</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>utilizando</segment><segment>o</segment><segment>filme</segment><segment>“Que</segment><segment>horas</segment><segment>ela</segment><segment>volta?”</segment><segment>(2015)</segment><segment>como</segment><segment>recur-</segment><segment>so</segment><segment>transversal.</segment><segment>disposição</segment><segment>social</segment><segment>Em</segment><segment>todas</segment><segment>as</segment><segment>turmas,</segment><segment>o</segment><segment>referencial</segment><segment>teórico</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>foi</segment><segment>trabalhado</segment><segment>nas</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>sociologia.</segment><segment>Con-</segment><segment>tudo,</segment><segment>a</segment><segment>fim</segment><segment>de</segment><segment>reforçar</segment><segment>a</segment><segment>aprendizagem</segment><segment>conferindo-lhe</segment><segment>sentido</segment><segment>praxiológico</segment><segment>(Bodart</segment><segment>e</segment><segment>Oliveira,</segment><segment>2022,</segment><segment>p.</segment><segment>59),</segment><segment>o</segment><segment>autor</segment><segment>foi</segment><segment>utilizado</segment><segment>como</segment><segment>base</segment><segment>para</segment><segment>o</segment><segment>desenvolvimento</segment><segment>de</segment><segment>atividades</segment><segment>em</segment><segment>outras</segment><segment>componentes</segment><segment>curriculares.</segment><segment>Na</segment><segment>1ª</segment><segment>série</segment><segment>A</segment><segment>(ensino</segment><segment>médio</segment><segment>técnico</segment><segment>em</segment><segment>rede</segment><segment>de</segment><segment>computadores),</segment><segment>a</segment><segment>ati-</segment><segment>1</segment><segment>,</segment><segment>na</segment><segment>qual</segment><segment>o</segment><segment>filme</segment><segment>foi</segment><segment>analisado</segment><segment>por</segment><segment>meio</segment><segment>vidade</segment><segment>foi</segment><segment>realizada</segment><segment>na</segment><segment>disciplina</segment><segment>de</segment><segment>Projetos</segment><segment>Integradores</segment><segment>.</segment><segment>Na</segment><segment>2ª</segment><segment>série</segment><segment>A</segment><segment>(ensino</segment><segment>médio</segment><segment>regular),</segment><segment>discutiu-se</segment><segment>os</segment><segment>dos</segment><segment>conceitos</segment><segment>de</segment><segment>aspectos</segment><segment>da</segment><segment>nas</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>sociologia.</segment><segment>Já</segment><segment>na</segment><segment>3ª</segment><segment>série</segment><segment>A</segment><segment>(ensino</segment><segment>médio</segment><segment>regular),</segment><segment>utilizou-se</segment><segment>o</segment><segment>autor</segment><segment>como</segment><segment>recurso</segment><segment>para</segment><segment>2</segment><segment>(Bourdieu,</segment><segment>uma</segment><segment>nas</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>projeto</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>1982;</segment><segment>2012;</segment><segment>2013;</segment><segment>2017).</segment><segment>por</segment><segment>meio</segment><segment>dos</segment><segment>conceitos</segment><segment>de</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>possibilidade</segment><segment>classe</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>análise</segment><segment>de</segment><segment>trajetórias</segment><segment>espaço</segment><segment>social</segment><segment>desigualdade</segment><segment>capitais</segment><segment>campo</segment><segment>e</segment><segment>das</segment><segment>de</segment><segment>e</segment><segment>Os</segment><segment>trabalhos</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>sobre</segment><segment>reprodução</segment><segment>são</segment><segment>bastante</segment><segment>difundidos</segment><segment>nos</segment><segment>estudos</segment><segment>educacionais,</segment><segment>tanto</segment><segment>quanto</segment><segment>os</segment><segment>demais</segment><segment>aspectos</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>ampla</segment><segment>teoria</segment><segment>social</segment><segment>particularmente</segment><segment>preocupada</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>dominação</segment><segment>simbólica.</segment><segment>A</segment><segment>experiência</segment><segment>aqui</segment><segment>analisada</segment><segment>através</segment><segment>das</segment><segment>percepções</segment><segment>discentes</segment><segment>incorporou</segment><segment>sua</segment><segment>posição</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>poderia</segment><segment>atuar</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate</segment><segment>(Charles,</segment><segment>2002).</segment><segment>Ou</segment><segment>seja,</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>desvelar</segment><segment>dos</segment><segment>mecanismos</segment><segment>de</segment><segment>reprodução</segment><segment>social,</segment><segment>os</segment><segment>agentes</segment><segment>poderiam</segment><segment>fazer</segment><segment>emergir</segment><segment>uma</segment><segment>compreensão</segment><segment>do</segment><segment>meio</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>cerca</segment><segment>e,</segment><segment>em</segment><segment>certa</segment><segment>medida,</segment><segment>enfrentar,</segment><segment>como</segment><segment>defesa,</segment><segment>a</segment><segment>violência</segment><segment>simbólica</segment><segment>–</segment><segment>tipo</segment><segment>de</segment><segment>dominação</segment><segment>que</segment><segment>opera</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>invisível</segment><segment>e</segment><segment>naturalizada</segment><segment>e</segment><segment>conta,</segment><segment>em</segment><segment>partes,</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>cooperação</segment><segment>tácita</segment><segment>dos</segment><segment>agentes</segment><segment>que</segment><segment>internalizam</segment><segment>e</segment><segment>reproduzem</segment><segment>as</segment><segment>estruturas</segment><segment>sociais.</segment><segment>em</segment><segment>que</segment><segment>medida</segment><segment>sob</segment><segment>quais</segment><segment>condições</segment><segment>Com</segment><segment>a</segment><segment>avaliação</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>estudantes</segment><segment>fizeram</segment><segment>das</segment><segment>atividades,</segment><segment>transformou-se</segment><segment>a</segment><segment>afirmação</segment><segment>de</segment><segment>Bour-</segment><segment>poderia</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>atuar</segment><segment>dieu</segment><segment>em</segment><segment>uma</segment><segment>questão</segment><segment>de</segment><segment>pesquisa:</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate?</segment><segment>As</segment><segment>percepções</segment><segment>coletadas</segment><segment>foram</segment><segment>estudadas</segment><segment>através</segment><segment>da</segment><segment>análise</segment><segment>de</segment><segment>conteúdo</segment><segment>de</segment><segment>Bardin</segment><segment>(2011),</segment><segment>especificamente</segment><segment>por</segment><segment>meio</segment><segment>de</segment><segment>categorias</segment><segment>temáticas.</segment><segment>A</segment><segment>seguir,</segment><segment>discute-se</segment><segment>referenciais</segment><segment>curriculares</segment><segment>do</segment><segment>planejamento</segment><segment>da</segment><segment>sequência</segment><segment>didática,</segment><segment>considerações</segment><segment>metodológicas</segment><segment>de</segment><segment>ensino</segment><segment>e</segment><segment>pesquisa</segment><segment>e,</segment><segment>por</segment><segment>fim,</segment><segment>a</segment><segment>análise</segment><segment>das</segment><segment>percepções</segment><segment>coletadas</segment><segment>em</segment><segment>quatro</segment><segment>quadros</segment><segment>que</segment><segment>represen-</segment><segment>tam</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>como</segment><segment>incômodo,</segment><segment>ferramenta</segment><segment>de</segment><segment>pensamento,</segment><segment>reflexividade</segment><segment>e</segment><segment>disposição</segment><segment>social.</segment><segment>2</segment><segment>Fundamentações</segment><segment>Curriculares</segment><segment>e</segment><segment>Após</segment><segment>a</segment><segment>reforma</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>em</segment><segment>2017</segment><segment>(Brasil,</segment><segment>2017)</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>instituição,</segment><segment>em</segment><segment>2018,</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>Base</segment><segment>Na-</segment><segment>cional</segment><segment>Comum</segment><segment>Curricular</segment><segment>–</segment><segment>BNCC</segment><segment>(Brasil,</segment><segment>2018),</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar</segment><segment>foi</segment><segment>colocada</segment><segment>sob</segment><segment>o</segment><segment>risco</segment><segment>da</segment><segment>des-</segment><segment>disciplinarização</segment><segment>e</segment><segment>não</segment><segment>obrigatoriedade.</segment><segment>Isto</segment><segment>se</segment><segment>deu</segment><segment>por</segment><segment>um</segment><segment>falacioso</segment><segment>discurso</segment><segment>interdisciplinar,</segment><segment>de</segment><segment>1</segment><segment>O</segment><segment>projeto</segment><segment>integrador</segment><segment>trabalha</segment><segment>com</segment><segment>um</segment><segment>problema</segment><segment>presente</segment><segment>no</segment><segment>território</segment><segment>e</segment><segment>propõe</segment><segment>estratégias</segment><segment>para</segment><segment>sua</segment><segment>resolução.</segment><segment>No</segment><segment>segun-</segment><segment>do</segment><segment>semestre</segment><segment>de</segment><segment>2024,</segment><segment>a</segment><segment>turma</segment><segment>decidiu</segment><segment>trabalhar</segment><segment>com</segment><segment>cinema</segment><segment>para</segment><segment>debater</segment><segment>temáticas</segment><segment>de</segment><segment>interesse</segment><segment>social.</segment><segment>A</segment><segment>partir</segment><segment>do</segment><segment>referido</segment><segment>filme,</segment><segment>a</segment><segment>turma</segment><segment>gravou</segment><segment>entrevistas</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>2ª</segment><segment>série</segment><segment>A</segment><segment>e</segment><segment>produziu</segment><segment>um</segment><segment>minidocumentário,</segment><segment>disponível</segment><segment>no</segment><segment>Youtube:</segment><segment>https://youtu.</segment><segment>be/D0DHizzvqjE?si=ncA4282BdORFVliS;</segment><segment>e</segment><segment>analisado</segment><segment>em</segment><segment>Oliveira</segment><segment>(2025).</segment><segment>2</segment><segment>O</segment><segment>autor</segment><segment>foi</segment><segment>docente</segment><segment>orientador</segment><segment>de</segment><segment>turma</segment><segment>(DOT).</segment><segment>Nas</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>DOT,</segment><segment>desenvolve-se</segment><segment>ações</segment><segment>que</segment><segment>devem</segment><segment>vincular</segment><segment>os</segment><segment>estudantes</segment><segment>aos</segment><segment>seus</segment><segment>projetos</segment><segment>de</segment><segment>vida.</segment><segment>As</segment><segment>demais</segment><segment>horas</segment><segment>são</segment><segment>de</segment><segment>atendimento</segment><segment>à</segment><segment>família</segment><segment>e</segment><segment>preenchimento</segment><segment>de</segment><segment>dossiês.</segment><segment>2</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>escassez</segment><segment>ou</segment><segment>rasa</segment><segment>produção</segment><segment>de</segment><segment>materiais</segment><segment>didáticos.</segment><segment>Houve</segment><segment>redução</segment><segment>de</segment><segment>carga-horária,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>impacta</segment><segment>diretamente</segment><segment>o</segment><segment>trabalho</segment><segment>docente,</segment><segment>constrito</segment><segment>pela</segment><segment>flexibilização</segment><segment>curricular</segment><segment>com</segment><segment>itinerários</segment><segment>formativos.</segment><segment>As</segment><segment>atividades</segment><segment>em</segment><segment>questão</segment><segment>foram</segment><segment>realizadas</segment><segment>além</segment><segment>das</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>sociologia,</segment><segment>auxiliando</segment><segment>pedagogica-</segment><segment>mente</segment><segment>as</segment><segment>ações</segment><segment>executadas</segment><segment>em</segment><segment>outras</segment><segment>componentes:</segment><segment>no</segment><segment>interior</segment><segment>de</segment><segment>um</segment><segment>projeto</segment><segment>integrador</segment><segment>e</segment><segment>na</segment><segment>orientação</segment><segment>dos</segment><segment>projetos</segment><segment>de</segment><segment>vida.</segment><segment>Isso</segment><segment>demonstra</segment><segment>a</segment><segment>importância</segment><segment>da</segment><segment>disciplina</segment><segment>na</segment><segment>análise</segment><segment>dos</segment><segment>fenô-</segment><segment>menos</segment><segment>sociais</segment><segment>e</segment><segment>sua</segment><segment>capacidade</segment><segment>de</segment><segment>permear</segment><segment>diversas</segment><segment>atividades.</segment><segment>Em</segment><segment>sentido</segment><segment>político,</segment><segment>é</segment><segment>um</segment><segment>meio</segment><segment>de</segment><segment>disputar</segment><segment>espaço</segment><segment>no</segment><segment>currículo</segment><segment>e</segment><segment>no</segment><segment>cotidiano.</segment><segment>sentido</segment><segment>Como</segment><segment>Irlys</segment><segment>Barreira</segment><segment>(2014,</segment><segment>p.</segment><segment>64),</segment><segment>faz-se</segment><segment>necessário</segment><segment>questionar</segment><segment>qual</segment><segment>o</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar,</segment><segment>já</segment><segment>que</segment><segment>ela</segment><segment>não</segment><segment>é</segment><segment>orientada</segment><segment>para</segment><segment>formar</segment><segment>profissionais.</segment><segment>Ela</segment><segment>enxerga</segment><segment>a</segment><segment>disciplina</segment><segment>em</segment><segment>seu</segment><segment>potencial</segment><segment>de</segment><segment>prover</segment><segment>aos/às</segment><segment>estudantes</segment><segment>ferramentas</segment><segment>para</segment><segment>pensar</segment><segment>seu</segment><segment>tempo</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>objetivada</segment><segment>e</segment><segment>desalinha-</segment><segment>da</segment><segment>do</segment><segment>senso</segment><segment>comum.</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>pode</segment><segment>proporcionar</segment><segment>(Barreira,</segment><segment>2014,</segment><segment>p.</segment><segment>66)</segment><segment>baseado</segment><segment>no</segment><segment>uso</segment><segment>de</segment><segment>conceitos,</segment><segment>abstrações,</segment><segment>correlações</segment><segment>de</segment><segment>causa</segment><segment>e</segment><segment>consequências,</segment><segment>e</segment><segment>romper</segment><segment>com</segment><segment>as</segment><segment>verdades</segment><segment>naturalizadas.</segment><segment>um</segment><segment>modo</segment><segment>de</segment><segment>pensar</segment><segment>O</segment><segment>lugar</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar</segment><segment>também</segment><segment>tem</segment><segment>sido</segment><segment>questionado</segment><segment>por</segment><segment>Bodart</segment><segment>(2021),</segment><segment>que</segment><segment>critica</segment><segment>o</segment><segment>re-</segment><segment>ducionismo</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>orientado</segment><segment>apenas</segment><segment>ao</segment><segment>estranhamento</segment><segment>e</segment><segment>desnaturalização.</segment><segment>Ele</segment><segment>argumenta</segment><segment>que</segment><segment>estas</segment><segment>são</segment><segment>atitudes</segment><segment>próprias</segment><segment>do</segment><segment>método</segment><segment>científico</segment><segment>e</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>reduzem</segment><segment>à</segment><segment>sociologia.</segment><segment>Sua</segment><segment>preocupação</segment><segment>reside</segment><segment>no</segment><segment>risco</segment><segment>de</segment><segment>essa</segment><segment>redução</segment><segment>representar</segment><segment>uma</segment><segment>desorientação</segment><segment>da</segment><segment>especificidade</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar.</segment><segment>Indica,</segment><segment>para</segment><segment>tanto,</segment><segment>a</segment><segment>necessidade</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>percepção</segment><segment>figuracional</segment><segment>da</segment><segment>realidade</segment><segment>social</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>desdobra</segment><segment>na</segment><segment>historicização</segment><segment>dos</segment><segment>fenômenos,</segment><segment>carregando</segment><segment>a</segment><segment>marca</segment><segment>da</segment><segment>indeterminação</segment><segment>e</segment><segment>não</segment><segment>da</segment><segment>linearidade;</segment><segment>reconhecimento</segment><segment>da</segment><segment>interdependência</segment><segment>entre</segment><segment>os</segment><segment>indivíduos;</segment><segment>dialética</segment><segment>relação</segment><segment>entre</segment><segment>agência</segment><segment>e</segment><segment>estrutura;</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>presença</segment><segment>dos</segment><segment>constrangimentos</segment><segment>exteriores.</segment><segment>Bodart</segment><segment>e</segment><segment>Oliveira</segment><segment>(2022),</segment><segment>ao</segment><segment>analisar</segment><segment>o</segment><segment>lugar</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>no</segment><segment>novo</segment><segment>currículo</segment><segment>alagoano,</segment><segment>sublinham</segment><segment>a</segment><segment>desassociação</segment><segment>entre</segment><segment>teoria</segment><segment>e</segment><segment>prática.</segment><segment>Com</segment><segment>frequência,</segment><segment>o</segment><segment>documento</segment><segment>(Alagoas,</segment><segment>2023)</segment><segment>desenvolve</segment><segment>uma</segment><segment>noção</segment><segment>de</segment><segment>ação</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>limita</segment><segment>a</segment><segment>fazer</segment><segment>algo,</segment><segment>ou</segment><segment>a</segment><segment>relacionar</segment><segment>conteúdos</segment><segment>a</segment><segment>práticas,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>revela</segment><segment>uma</segment><segment>compreensão</segment><segment>problemática</segment><segment>da</segment><segment>dialética</segment><segment>entre</segment><segment>teoria</segment><segment>e</segment><segment>ação.</segment><segment>Sobretudo</segment><segment>nos</segment><segment>projetos</segment><segment>integra-</segment><segment>dores,</segment><segment>a</segment><segment>cobrança</segment><segment>pela</segment><segment>entrega</segment><segment>de</segment><segment>produtos</segment><segment>os</segment><segment>compreende</segment><segment>como</segment><segment>coisas</segment><segment>materializadas,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>levanta</segment><segment>a</segment><segment>questão</segment><segment>se</segment><segment>o</segment><segment>pensamento</segment><segment>não</segment><segment>seria</segment><segment>uma</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>prática.</segment><segment>versus</segment><segment>Paulo</segment><segment>Freire</segment><segment>(2018,</segment><segment>p.</segment><segment>107-110),</segment><segment>para</segment><segment>dar</segment><segment>fim</segment><segment>à</segment><segment>dicotomia</segment><segment>ação</segment><segment>reflexão,</segment><segment>encontra</segment><segment>funda-</segment><segment>mento</segment><segment>na</segment><segment>dialogicidade</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>ele</segment><segment>apresenta</segment><segment>como</segment><segment>sendo</segment><segment>a</segment><segment>“palavra</segment><segment>verdadeira”:</segment><segment>práxis,</segment><segment>transfor-</segment><segment>mação</segment><segment>do</segment><segment>mundo</segment><segment>mediada</segment><segment>pela</segment><segment>integração</segment><segment>radical</segment><segment>da</segment><segment>ação-reflexão.</segment><segment>Para</segment><segment>ele,</segment><segment>o</segment><segment>sacrifício</segment><segment>da</segment><segment>ação</segment><segment>transforma</segment><segment>a</segment><segment>palavra</segment><segment>em</segment><segment>inautêntica,</segment><segment>a</segment><segment>reflexão</segment><segment>torna-se</segment><segment>apenas</segment><segment>“blábláblá”,</segment><segment>alienada</segment><segment>e</segment><segment>alienante.</segment><segment>O</segment><segment>sacrifício</segment><segment>da</segment><segment>reflexão,</segment><segment>por</segment><segment>sua</segment><segment>vez,</segment><segment>transforma</segment><segment>a</segment><segment>ação</segment><segment>em</segment><segment>ativismo;</segment><segment>o</segment><segment>agir</segment><segment>por</segment><segment>agir.</segment><segment>Existir</segment><segment>hu-</segment><segment>manamente</segment><segment>é</segment><segment>transformar</segment><segment>o</segment><segment>mundo</segment><segment>pronunciando-o,</segment><segment>a</segment><segment>fim</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>ele</segment><segment>possa</segment><segment>ser</segment><segment>problematizado</segment><segment>e</segment><segment>modificado.</segment><segment>Esta</segment><segment>concepção</segment><segment>só</segment><segment>se</segment><segment>faz</segment><segment>possível</segment><segment>no</segment><segment>cotidiano</segment><segment>escolar</segment><segment>se</segment><segment>a</segment><segment>educação</segment><segment>bancária,</segment><segment>de</segment><segment>domesticação</segment><segment>e</segment><segment>prescrição</segment><segment>de</segment><segment>fórmulas</segment><segment>(Freire,</segment><segment>2018,</segment><segment>p.</segment><segment>86-87)</segment><segment>for</segment><segment>desafiada.</segment><segment>Para</segment><segment>hooks</segment><segment>(2020,</segment><segment>p.</segment><segment>27),</segment><segment>pensar</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>ação.</segment><segment>O</segment><segment>pensamento</segment><segment>formula</segment><segment>perguntas</segment><segment>e</segment><segment>ensaia</segment><segment>repostas,</segment><segment>sendo</segment><segment>o</segment><segment>elo</segment><segment>entre</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>prática.</segment><segment>Para</segment><segment>ela,</segment><segment>é</segment><segment>somente</segment><segment>nessa</segment><segment>integração</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>pode</segment><segment>compor</segment><segment>3</segment><segment>.</segment><segment>A</segment><segment>autora</segment><segment>desenvolve</segment><segment>essa</segment><segment>perspectiva</segment><segment>após</segment><segment>uma</segment><segment>voz</segment><segment>de</segment><segment>sujeito</segment><segment>para</segment><segment>reclamar</segment><segment>uma</segment><segment>posição</segment><segment>para</segment><segment>si</segment><segment>3</segment><segment>As</segment><segment>reflexões</segment><segment>teóricas</segment><segment>de</segment><segment>bell</segment><segment>hooks</segment><segment>articulam</segment><segment>marcadores</segment><segment>sociais</segment><segment>como</segment><segment>raça,</segment><segment>gênero</segment><segment>e</segment><segment>classe.</segment><segment>Neste</segment><segment>trabalho,</segment><segment>a</segment><segment>autora</segment><segment>foi</segment><segment>tomada</segment><segment>como</segment><segment>referência</segment><segment>para</segment><segment>conceituar</segment><segment>o</segment><segment>trabalho</segment><segment>pedagógico</segment><segment>em</segment><segment>seu</segment><segment>engajamento</segment><segment>transformador.</segment><segment>Mesmo</segment><segment>que</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>desenvolvam</segment><segment>as</segment><segment>questões</segment><segment>da</segment><segment>interseccionalidade,</segment><segment>por</segment><segment>limitação</segment><segment>a</segment><segment>um</segment><segment>aspecto</segment><segment>geral</segment><segment>de</segment><segment>sua</segment><segment>analítica,</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>objetiva</segment><segment>invisibi-</segment><segment>lizar</segment><segment>suas</segment><segment>posições</segment><segment>epistemológicas.</segment><segment>3</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>ouvir</segment><segment>Paulo</segment><segment>Freire</segment><segment>enfatizar</segment><segment>que</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>poderia</segment><segment>entrar</segment><segment>na</segment><segment>luta</segment><segment>como</segment><segment>objetos</segment><segment>para</segment><segment>se</segment><segment>transformar</segment><segment>em</segment><segment>sujeitos.</segment><segment>Outro</segment><segment>elo</segment><segment>fundamental</segment><segment>entre</segment><segment>os</segment><segment>dois</segment><segment>se</segment><segment>manifesta</segment><segment>na</segment><segment>crítica</segment><segment>ao</segment><segment>jargão</segment><segment>das</segment><segment>escritas</segment><segment>abstratas</segment><segment>que</segment><segment>reproduzem</segment><segment>hierarquias</segment><segment>de</segment><segment>classes</segment><segment>intelectuais,</segment><segment>geralmente</segment><segment>como</segment><segment>meio</segment><segment>de</segment><segment>excluir</segment><segment>e</segment><segment>manter</segment><segment>à</segment><segment>distância</segment><segment>(hooks,</segment><segment>2013,</segment><segment>p.</segment><segment>89-91).</segment><segment>Com</segment><segment>hooks,</segment><segment>também</segment><segment>é</segment><segment>possível</segment><segment>tomar</segment><segment>esta</segment><segment>sequência</segment><segment>didática,</segment><segment>sua</segment><segment>metodologia</segment><segment>e</segment><segment>desdobramentos</segment><segment>como</segment><segment>uma</segment><segment>pedagogia</segment><segment>engajada,</segment><segment>transformadora,</segment><segment>pensada</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>do</segment><segment>diálogo</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>realidade</segment><segment>dos</segment><segment>estudantes.</segment><segment>Isso</segment><segment>implica</segment><segment>sustentar</segment><segment>os</segment><segment>riscos</segment><segment>(hooks,</segment><segment>2020,</segment><segment>p.</segment><segment>30)</segment><segment>intrínsecos</segment><segment>a</segment><segment>quem</segment><segment>desafia</segment><segment>a</segment><segment>pe-</segment><segment>dagogia</segment><segment>tradicional</segment><segment>imposta</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>supostamente</segment><segment>neutra</segment><segment>e</segment><segment>hierarquizada.</segment><segment>Para</segment><segment>atuar</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate,</segment><segment>a</segment><segment>munição</segment><segment>das</segment><segment>defesas</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>se</segment><segment>expressa</segment><segment>na</segment><segment>superação</segment><segment>da</segment><segment>educação</segment><segment>bancária</segment><segment>e</segment><segment>da</segment><segment>reprodução</segment><segment>do</segment><segment>senso</segment><segment>comum.</segment><segment>Os</segment><segment>conflitos</segment><segment>resultantes</segment><segment>expressam</segment><segment>a</segment><segment>riqueza</segment><segment>das</segment><segment>con-</segment><segment>frontações</segment><segment>com</segment><segment>sentimentos</segment><segment>apaixonados</segment><segment>daqueles</segment><segment>que</segment><segment>identificam</segment><segment>no</segment><segment>trabalho</segment><segment>realizado</segment><segment>aquilo</segment><segment>que</segment><segment>lhes</segment><segment>é</segment><segment>familiar,</segment><segment>podendo</segment><segment>desenvolver</segment><segment>reações</segment><segment>de</segment><segment>confrontação,</segment><segment>expressão</segment><segment>de</segment><segment>ideias</segment><segment>vigorosas</segment><segment>ou</segment><segment>o</segment><segment>despertar</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>reflexividade</segment><segment>crítica</segment><segment>(hooks,</segment><segment>2013,</segment><segment>p.</segment><segment>56).</segment><segment>Nas</segment><segment>atividades</segment><segment>em</segment><segment>análise,</segment><segment>enfatizou-se</segment><segment>em</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>o</segment><segment>desenvolvimento</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>teoria</segment><segment>social</segment><segment>que</segment><segment>questiona</segment><segment>diversas</segment><segment>naturalizações,</segment><segment>como</segment><segment>as</segment><segment>noções</segment><segment>de</segment><segment>escolha,</segment><segment>gosto,</segment><segment>destino,</segment><segment>dom,</segment><segment>biografia,</segment><segment>consciência,</segment><segment>etc.</segment><segment>Para</segment><segment>isso,</segment><segment>o</segment><segment>francês</segment><segment>ergueu</segment><segment>um</segment><segment>potente</segment><segment>edifício</segment><segment>teórico,</segment><segment>empiricamente</segment><segment>detalhado,</segment><segment>para</segment><segment>situar</segment><segment>a</segment><segment>relação</segment><segment>entre</segment><segment>indivíduo</segment><segment>e</segment><segment>sociedade</segment><segment>como</segment><segment>histórica,</segment><segment>política,</segment><segment>econômica</segment><segment>e</segment><segment>cultural-</segment><segment>mente</segment><segment>dependente.</segment><segment>O</segment><segment>filme</segment><segment>“Que</segment><segment>horas</segment><segment>ela</segment><segment>volta?”</segment><segment>(2015)</segment><segment>foi</segment><segment>utilizado</segment><segment>como</segment><segment>material</segment><segment>empírico</segment><segment>para</segment><segment>operação</segment><segment>de</segment><segment>seus</segment><segment>conceitos.</segment><segment>Protagonizado</segment><segment>por</segment><segment>Regina</segment><segment>Casé</segment><segment>e</segment><segment>Camila</segment><segment>Márdila,</segment><segment>o</segment><segment>filme</segment><segment>trata</segment><segment>da</segment><segment>história</segment><segment>de</segment><segment>Val,</segment><segment>empregada</segment><segment>do-</segment><segment>méstica</segment><segment>pernambucana,</segment><segment>migrante</segment><segment>em</segment><segment>São</segment><segment>Paulo</segment><segment>e</segment><segment>trabalhadora</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>casa</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>média</segment><segment>alta;</segment><segment>e</segment><segment>sua</segment><segment>filha</segment><segment>Jéssica,</segment><segment>que</segment><segment>fora</segment><segment>deixada</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>família</segment><segment>em</segment><segment>Pernambuco</segment><segment>enquanto</segment><segment>Val</segment><segment>buscava</segment><segment>sustento.</segment><segment>Jéssica</segment><segment>enfrenta</segment><segment>um</segment><segment>deslocamento</segment><segment>em</segment><segment>sua</segment><segment>trajetória</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>social</segment><segment>devido</segment><segment>à</segment><segment>escolarização</segment><segment>longe-</segment><segment>va</segment><segment>(Oliveira</segment><segment>e</segment><segment>Pinheiro,</segment><segment>2021a;</segment><segment>2021b).</segment><segment>Ela</segment><segment>vai</segment><segment>ao</segment><segment>encontro</segment><segment>de</segment><segment>sua</segment><segment>mãe</segment><segment>em</segment><segment>São</segment><segment>Paulo</segment><segment>a</segment><segment>fim</segment><segment>de</segment><segment>ter</segment><segment>um</segment><segment>lugar</segment><segment>de</segment><segment>apoio</segment><segment>enquanto</segment><segment>ela</segment><segment>presta</segment><segment>vestibular</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>Faculdade</segment><segment>de</segment><segment>Arquitetura</segment><segment>da</segment><segment>Universida-</segment><segment>disposição</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>de</segment><segment>São</segment><segment>Paulo,</segment><segment>bastante</segment><segment>disputada.</segment><segment>capitais</segment><segment>Com</segment><segment>Bourdieu,</segment><segment>a</segment><segment>1ª</segment><segment>série</segment><segment>pôde</segment><segment>desenvolver</segment><segment>uma</segment><segment>discussão</segment><segment>sobre</segment><segment>os</segment><segment>conceitos</segment><segment>de</segment><segment>e</segment><segment>,</segment><segment>observando</segment><segment>no</segment><segment>filme</segment><segment>a</segment><segment>dinâmica</segment><segment>das</segment><segment>lutas</segment><segment>de</segment><segment>classificação</segment><segment>social</segment><segment>(Bourdieu,</segment><segment>2021).</segment><segment>Uma</segment><segment>disposição</segment><segment>social</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>forte</segment><segment>inclinação</segment><segment>para</segment><segment>pensar,</segment><segment>sentir</segment><segment>e/ou</segment><segment>agir,</segment><segment>profundamente</segment><segment>interiori-</segment><segment>zada</segment><segment>através</segment><segment>do</segment><segment>processo</segment><segment>de</segment><segment>socialização</segment><segment>(Bourdieu,</segment><segment>2012),</segment><segment>sendo</segment><segment>duráveis</segment><segment>e</segment><segment>transponíveis.</segment><segment>Essa</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>pensar</segment><segment>o</segment><segment>indivíduo</segment><segment>em</segment><segment>sua</segment><segment>relação</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>meio</segment><segment>coloca</segment><segment>em</segment><segment>questão</segment><segment>qualquer</segment><segment>lógica</segment><segment>atômi-</segment><segment>ca</segment><segment>de</segment><segment>existência.</segment><segment>Os</segment><segment>capitais</segment><segment>em</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>são</segment><segment>relações</segment><segment>de</segment><segment>poder</segment><segment>em</segment><segment>disputa</segment><segment>nos</segment><segment>campos</segment><segment>que</segment><segment>com-</segment><segment>põem</segment><segment>o</segment><segment>espaço</segment><segment>social</segment><segment>(Bourdieu,</segment><segment>2017).</segment><segment>As</segment><segment>duas</segment><segment>principais</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>capitais</segment><segment>mais</segment><segment>explicitamente</segment><segment>presentes</segment><segment>no</segment><segment>filme</segment><segment>são</segment><segment>o</segment><segment>econômico</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cultural.</segment><segment>Na</segment><segment>2ª</segment><segment>série,</segment><segment>a</segment><segment>turma</segment><segment>discutiu</segment><segment>a</segment><segment>desigualdade</segment><segment>social.</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>permitiu</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>construísse</segment><segment>uma</segment><segment>abstração</segment><segment>sobre</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>são</segment><segment>as</segment><segment>classes</segment><segment>sociais,</segment><segment>como</segment><segment>elas</segment><segment>podem</segment><segment>ser</segment><segment>investigadas</segment><segment>pela</segment><segment>sociologia</segment><segment>e</segment><segment>construídas</segment><segment>no</segment><segment>papel.</segment><segment>A</segment><segment>turma</segment><segment>fez</segment><segment>operar</segment><segment>os</segment><segment>conceitos</segment><segment>de</segment><segment>Através</segment><segment>do</segment><segment>filme,</segment><segment>os/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>puderam</segment><segment>desenvolver</segment><segment>o</segment><segment>drama</segment><segment>que</segment><segment>Jéssica</segment><segment>enfrenta</segment><segment>nas</segment><segment>lutas</segment><segment>por</segment><segment>classificação</segment><segment>social,</segment><segment>visto</segment><segment>que</segment><segment>as</segment><segment>heranças</segment><segment>simbólicas</segment><segment>e</segment><segment>materiais</segment><segment>que</segment><segment>ela</segment><segment>carrega</segment><segment>são</segment><segment>bastante</segment><segment>desfavoráveis</segment><segment>quanto</segment><segment>ao</segment><segment>seu</segment><segment>projeto</segment><segment>profissional.</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>possibilidade.</segment><segment>trajetórias</segment><segment>sociais</segment><segment>espaço</segment><segment>social.</segment><segment>campo</segment><segment>e</segment><segment>Na</segment><segment>3ª</segment><segment>série,</segment><segment>foram</segment><segment>mobilizados</segment><segment>os</segment><segment>conceitos</segment><segment>de</segment><segment>Para</segment><segment>Bourdieu,</segment><segment>pensar</segment><segment>uma</segment><segment>trajetória</segment><segment>requer</segment><segment>pensar</segment><segment>suas</segment><segment>condições</segment><segment>sociais</segment><segment>(Bourdieu,</segment><segment>1996).</segment><segment>Os/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>puderam</segment><segment>vincular</segment><segment>reflexivamente</segment><segment>suas</segment><segment>questões</segment><segment>pessoais</segment><segment>das</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>Projeto</segment><segment>de</segment><segment>Vida</segment><segment>e</segment><segment>4</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>aos</segment><segment>deslocamentos</segment><segment>enfrentados</segment><segment>por</segment><segment>Jéssica.</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>desnaturaliza</segment><segment>a</segment><segment>ideologia</segment><segment>da</segment><segment>meritocracia</segment><segment>que</segment><segment>culpa</segment><segment>os</segment><segment>agentes</segment><segment>pelos</segment><segment>seus</segment><segment>fracassos</segment><segment>ou</segment><segment>os</segment><segment>bonifica</segment><segment>pelos</segment><segment>seus</segment><segment>ganhos</segment><segment>sem</segment><segment>considerar</segment><segment>o</segment><segment>espa-</segment><segment>ço</segment><segment>objetivo</segment><segment>de</segment><segment>possibilidades</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>apresenta</segment><segment>desde</segment><segment>o</segment><segment>nascimento.</segment><segment>3</segment><segment>Sociologia</segment><segment>e</segment><segment>transversalidade:</segment><segment>metodologias</segment><segment>de</segment><segment>ensino</segment><segment>e</segment><segment>pesquisa</segment><segment>Nas</segment><segment>atividades,</segment><segment>a</segment><segment>transversalidade</segment><segment>se</segment><segment>realizou</segment><segment>em</segment><segment>três</segment><segment>eixos.</segment><segment>O</segment><segment>primeiro</segment><segment>é</segment><segment>didático</segment><segment>e</segment><segment>diz</segment><segment>respeito</segment><segment>à</segment><segment>utilização</segment><segment>do</segment><segment>filme</segment><segment>como</segment><segment>meio</segment><segment>de</segment><segment>aprendizagem</segment><segment>da</segment><segment>teoria</segment><segment>bourdiesiana.</segment><segment>O</segment><segment>filme</segment><segment>tornou-se</segment><segment>um</segment><segment>material</segment><segment>de</segment><segment>análise</segment><segment>para</segment><segment>além</segment><segment>da</segment><segment>trama</segment><segment>explícita,</segment><segment>visando</segment><segment>superar</segment><segment>a</segment><segment>fragmentação</segment><segment>entre</segment><segment>teoria</segment><segment>e</segment><segment>prática</segment><segment>presentes</segment><segment>na</segment><segment>redação</segment><segment>utilitarista</segment><segment>do</segment><segment>ReCAL</segment><segment>(Alagoas,</segment><segment>2023).</segment><segment>O</segment><segment>segundo</segment><segment>eixo</segment><segment>é</segment><segment>social:</segment><segment>os</segment><segment>problemas</segment><segment>centralmente</segment><segment>trabalhados</segment><segment>por</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>as</segment><segment>questões</segment><segment>apre-</segment><segment>endidas</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>filme</segment><segment>estão</segment><segment>presentes</segment><segment>na</segment><segment>realidade</segment><segment>social</segment><segment>do</segment><segment>público</segment><segment>atendido.</segment><segment>Este</segment><segment>vínculo</segment><segment>é</segment><segment>funda-</segment><segment>mental</segment><segment>na</segment><segment>conquista</segment><segment>de</segment><segment>engajamento</segment><segment>e</segment><segment>identificação</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>conhecimento,</segment><segment>valorizando</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar</segment><segment>como</segment><segment>meio</segment><segment>de</segment><segment>crítica</segment><segment>qualificada</segment><segment>à</segment><segment>estrutura</segment><segment>das</segment><segment>desigualdades.</segment><segment>O</segment><segment>terceiro</segment><segment>eixo</segment><segment>é</segment><segment>epistemológico</segment><segment>e</segment><segment>exprime</segment><segment>uma</segment><segment>preocupação</segment><segment>reflexiva</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>efetividade</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>da</segment><segment>disciplina,</segment><segment>assemelhando-se,</segment><segment>em</segment><segment>sentido</segment><segment>adaptado,</segment><segment>a</segment><segment>uma</segment><segment>sociologia</segment><segment>da</segment><segment>sociologia.</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>manteve</segment><segment>em</segment><segment>seus</segment><segment>trabalhos</segment><segment>uma</segment><segment>atenção</segment><segment>constante</segment><segment>para</segment><segment>construir</segment><segment>uma</segment><segment>teoria</segment><segment>capaz</segment><segment>de</segment><segment>investigar</segment><segment>a</segment><segment>si</segment><segment>mesma,</segment><segment>visto</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>produção</segment><segment>desse</segment><segment>conhecimento</segment><segment>está</segment><segment>vinculada</segment><segment>e</segment><segment>condicionada</segment><segment>ao</segment><segment>espaço</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>seus</segment><segment>campos,</segment><segment>principalmente</segment><segment>os</segment><segment>campos</segment><segment>do</segment><segment>poder</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>científico.</segment><segment>praticantes</segment><segment>Quanto</segment><segment>à</segment><segment>metodologia</segment><segment>de</segment><segment>pesquisa,</segment><segment>adotou-se</segment><segment>a</segment><segment>premissa</segment><segment>de</segment><segment>que,</segment><segment>para</segment><segment>trabalhar</segment><segment>com</segment><segment>percepções,</segment><segment>os</segment><segment>agentes</segment><segment>devem</segment><segment>ser</segment><segment>vistos</segment><segment>como</segment><segment>de</segment><segment>significados</segment><segment>em</segment><segment>relação</segment><segment>ao</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>rodeia,</segment><segment>e</segment><segment>que</segment><segment>tais</segment><segment>significados</segment><segment>engendram</segment><segment>práticas</segment><segment>e</segment><segment>são</segment><segment>engendrados</segment><segment>por</segment><segment>elas.</segment><segment>Essa</segment><segment>é</segment><segment>a</segment><segment>definição</segment><segment>sintética</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>Weber</segment><segment>(1982)</segment><segment>desenvolveu</segment><segment>como</segment><segment>sociologia</segment><segment>compreensiva.</segment><segment>Em</segment><segment>um</segment><segment>sentido</segment><segment>didático-pedagó-</segment><segment>gico,</segment><segment>isso</segment><segment>qualifica</segment><segment>o</segment><segment>planejamento</segment><segment>docente.</segment><segment>No</segment><segment>eixo</segment><segment>social,</segment><segment>aproxima</segment><segment>o</segment><segment>planejamento</segment><segment>daquilo</segment><segment>que</segment><segment>preenche</segment><segment>as</segment><segment>turmas</segment><segment>de</segment><segment>sentido</segment><segment>quando</segment><segment>em</segment><segment>confronto</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>currículo</segment><segment>escolar.</segment><segment>Epistemologicamen-</segment><segment>te,</segment><segment>favorece</segment><segment>o</segment><segment>amadurecimento</segment><segment>do</segment><segment>espaço</segment><segment>ocupado</segment><segment>pela</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar</segment><segment>diante</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>ela</segment><segment>pode</segment><segment>provocar</segment><segment>em</segment><segment>seu</segment><segment>público.</segment><segment>Quando</segment><segment>concluídas</segment><segment>as</segment><segment>atividades,</segment><segment>sugeriu-se</segment><segment>aos/às</segment><segment>estudantes</segment><segment>que</segment><segment>eles/as</segment><segment>acessassem,</segment><segment>dentro</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>semana,</segment><segment>um</segment><segment>questionário</segment><segment>em</segment><segment>casa,</segment><segment>voluntária</segment><segment>e</segment><segment>anonimamente.</segment><segment>Além</segment><segment>de</segment><segment>um</segment><segment>termo</segment><segment>de</segment><segment>consen-</segment><segment>timento</segment><segment>livre</segment><segment>e</segment><segment>esclarecido</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>identificação</segment><segment>da</segment><segment>turma,</segment><segment>sugeriu-se</segment><segment>estas</segment><segment>questões:</segment><segment>1)</segment><segment>As</segment><segment>nossas</segment><segment>aulas</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>sociológica</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>tiveram</segment><segment>algum</segment><segment>proveito</segment><segment>para</segment><segment>você?</segment><segment>Em</segment><segment>que</segment><segment>sentido?</segment><segment>2)</segment><segment>Pensando</segment><segment>sobre</segment><segment>as</segment><segment>discussões</segment><segment>mobilizadas</segment><segment>nas</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>projeto</segment><segment>de</segment><segment>vida,</segment><segment>como</segment><segment>podemos</segment><segment>acionar</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>bourdiesiana?</segment><segment>3)</segment><segment>Em</segment><segment>nossos</segment><segment>debates,</segment><segment>discutimos</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>tem</segment><segment>um</segment><segment>caráter</segment><segment>crítico,</segment><segment>pois</segment><segment>tra-</segment><segment>ta</segment><segment>dos</segment><segment>conflitos</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>analisa</segment><segment>os</segment><segment>mecanismos</segment><segment>de</segment><segment>reprodução</segment><segment>das</segment><segment>desigualdades</segment><segment>sociais.</segment><segment>Isso</segment><segment>te</segment><segment>afeta</segment><segment>de</segment><segment>alguma</segment><segment>forma?</segment><segment>4)</segment><segment>Por</segment><segment>fim:</segment><segment>estudar</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>despertou</segment><segment>novos</segment><segment>olhares</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>social?</segment><segment>Fonte:</segment><segment>questionários</segment><segment>elaborados</segment><segment>pelo</segment><segment>autor.</segment><segment>Obteve-se</segment><segment>a</segment><segment>participação</segment><segment>de</segment><segment>16</segment><segment>estudantes</segment><segment>(cinco</segment><segment>da</segment><segment>1ª</segment><segment>série;</segment><segment>nove</segment><segment>da</segment><segment>2ª</segment><segment>série;</segment><segment>e</segment><segment>dois</segment><segment>da</segment><segment>3ª</segment><segment>série).</segment><segment>A</segment><segment>inferência</segment><segment>sobre</segment><segment>os</segment><segment>dados</segment><segment>orientou-se</segment><segment>pela</segment><segment>análise</segment><segment>de</segment><segment>conteúdo</segment><segment>de</segment><segment>Bardin</segment><segment>(2011).</segment><segment>As</segment><segment>percepções</segment><segment>discentes</segment><segment>foram</segment><segment>categorizadas</segment><segment>por</segment><segment>regularidades</segment><segment>em</segment><segment>quatro</segment><segment>quadros.</segment><segment>A</segment><segment>leitura</segment><segment>dos</segment><segment>dados</segment><segment>também</segment><segment>5</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>foi</segment><segment>influenciada</segment><segment>pelo</segment><segment>diálogo</segment><segment>direto</segment><segment>antes,</segment><segment>durante</segment><segment>e</segment><segment>depois</segment><segment>das</segment><segment>atividades.</segment><segment>Apesar</segment><segment>da</segment><segment>baixa</segment><segment>adesão,</segment><segment>este</segment><segment>é</segment><segment>um</segment><segment>dado</segment><segment>interessante</segment><segment>sobre</segment><segment>uma</segment><segment>disposição</segment><segment>à</segment><segment>reflexão</segment><segment>em</segment><segment>sua</segment><segment>forma</segment><segment>escrita</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>capacidade</segment><segment>de</segment><segment>iniciativa.</segment><segment>Os</segment><segment>trechos</segment><segment>apresentados</segment><segment>não</segment><segment>sofreram</segment><segment>modificações</segment><segment>de</segment><segment>sentido,</segment><segment>apenas</segment><segment>correções</segment><segment>gramaticais</segment><segment>ou</segment><segment>ortográficas</segment><segment>para</segment><segment>melhor</segment><segment>compreensão.</segment><segment>4</segment><segment>A</segment><segment>emergência</segment><segment>do</segment><segment>não-explícito</segment><segment>4.1</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>como</segment><segment>incômodo</segment><segment>proveito</segment><segment>Para</segment><segment>a</segment><segment>pergunta</segment><segment>1,</segment><segment>sobre</segment><segment>o</segment><segment>percepções</segment><segment>dos</segment><segment>estudantes</segment><segment>como:</segment><segment>•</segment><segment>Posição</segment><segment>no</segment><segment>espaço</segment><segment>social:</segment><segment>das</segment><segment>aulas</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu,</segment><segment>é</segment><segment>possível</segment><segment>categorizar</segment><segment>tematicamente</segment><segment>as</segment><segment>Modos</segment><segment>de</segment><segment>pensar:</segment><segment>olhar</segment><segment>crítico</segment><segment>sobre</segment><segment>as</segment><segment>condições</segment><segment>e</segment><segment>modos</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>e</segment><segment>mecanismos</segment><segment>sociais;</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>agência</segment><segment>social:</segment><segment>disposição</segment><segment>para</segment><segment>pensar</segment><segment>com</segment><segment>maior</segment><segment>complexidade</segment><segment>que</segment><segment>senso</segment><segment>comum;</segment><segment>c)</segment><segment>reflexão</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>relação</segment><segment>entre</segment><segment>estrutura</segment><segment>e</segment><segment>agência,</segment><segment>subjetivi-</segment><segment>dade</segment><segment>e</segment><segment>objetividade,</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>desejo</segment><segment>de</segment><segment>melhoria</segment><segment>de</segment><segment>vida.</segment><segment>Pode-se</segment><segment>inferir</segment><segment>também</segment><segment>que</segment><segment>há</segment><segment>um</segment><segment>fio</segment><segment>que</segment><segment>interliga</segment><segment>as</segment><segment>temáticas</segment><segment>referente</segment><segment>à</segment><segment>analítica</segment><segment>bourdiesiana</segment><segment>como</segment><segment>atitude</segment><segment>prática</segment><segment>e</segment><segment>reflexiva</segment><segment>diante</segment><segment>do</segment><segment>conhecimento.</segment><segment>O</segment><segment>papel</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>seria</segment><segment>o</segment><segment>de</segment><segment>“Desvelar</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>está</segment><segment>escondido,</segment><segment>o</segment><segment>não-explícito</segment><segment>e</segment><segment>desvendar</segment><segment>a</segment><segment>linguagem</segment><segment>dos</segment><segment>fenômenos</segment><segment>construídos</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>fossem</segment><segment>naturais”</segment><segment>(Barreira,</segment><segment>2014,</segment><segment>p.</segment><segment>75).</segment><segment>Note-se</segment><segment>a</segment><segment>manifestação</segment><segment>nas</segment><segment>percepções</segment><segment>de:</segment><segment>“enxergar,</segment><segment>entender,</segment><segment>poder</segment><segment>ver,</segment><segment>compreender,</segment><segment>analisar,</segment><segment>despertar,</segment><segment>observar,</segment><segment>abrir</segment><segment>os</segment><segment>olhos”</segment><segment>etc.</segment><segment>Em</segment><segment>Freire</segment><segment>(2018,</segment><segment>p.</segment><segment>20),</segment><segment>isso</segment><segment>se</segment><segment>exprime</segment><segment>como</segment><segment>a</segment><segment>passagem</segment><segment>da</segment><segment>consciência</segment><segment>ingênua</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>consci-</segment><segment>ência</segment><segment>crítica</segment><segment>através</segment><segment>da</segment><segment>problematização</segment><segment>e</segment><segment>decodificação.</segment><segment>Os</segment><segment>agentes</segment><segment>se</segment><segment>descobrem</segment><segment>na</segment><segment>dialética</segment><segment>de</segment><segment>serem</segment><segment>instaurados</segment><segment>e</segment><segment>instauradores</segment><segment>do</segment><segment>mundo</segment><segment>social.</segment><segment>Em</segment><segment>um</segment><segment>círculo</segment><segment>de</segment><segment>cultura,</segment><segment>Paulo</segment><segment>Freire</segment><segment>(2018,</segment><segment>p.</segment><segment>18)</segment><segment>conheceu</segment><segment>uma</segment><segment>mulher</segment><segment>que</segment><segment>declarou</segment><segment>em</segment><segment>termos</segment><segment>muito</segment><segment>semelhantes</segment><segment>ao</segment><segment>que</segment><segment>foi</segment><segment>expresso</segment><segment>pelos</segment><segment>estudantes:</segment><segment>“Gosto</segment><segment>de</segment><segment>discutir</segment><segment>sobre</segment><segment>isto</segment><segment>porque</segment><segment>vivo</segment><segment>assim.</segment><segment>Enquanto</segment><segment>vivo,</segment><segment>porém,</segment><segment>não</segment><segment>vejo.</segment><segment>Agora</segment><segment>sim,</segment><segment>observo</segment><segment>como</segment><segment>vivo”.</segment><segment>nesta</segment><segment>seção</segment><segment>Os</segment><segment>quadros</segment><segment>devem</segment><segment>ser</segment><segment>lidos</segment><segment>através</segment><segment>de</segment><segment>dois</segment><segment>códigos</segment><segment>de</segment><segment>categorização.</segment><segment>O</segment><segment>primeiro,</segment><segment>em</segment><segment>negrito,</segment><segment>justifica</segment><segment>a</segment><segment>incorporação</segment><segment>da</segment><segment>percepção</segment><segment>à</segment><segment>categoria.</segment><segment>O</segment><segment>segundo,</segment><segment>em</segment><segment>negrito</segment><segment>e</segment><segment>sublinhado,</segment><segment>si-</segment><segment>naliza</segment><segment>a</segment><segment>incorporação</segment><segment>do</segment><segment>vocabulário</segment><segment>do</segment><segment>autor.</segment><segment>Por</segment><segment>fim,</segment><segment>há</segment><segment>um</segment><segment>terceiro</segment><segment>código,</segment><segment>sinalizado</segment><segment>pelo</segment><segment>uso</segment><segment>como</segment><segment>síntese</segment><segment>das</segment><segment>regularidades.</segment><segment>dos</segment><segment>algarismos</segment><segment>romanos</segment><segment>de</segment><segment>I</segment><segment>a</segment><segment>IV,</segment><segment>retomados</segment><segment>apenas</segment><segment>na</segment><segment>conclusão</segment><segment>6</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>Quadro</segment><segment>1</segment><segment>–</segment><segment>O</segment><segment>aproveitamento</segment><segment>subjetivo</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>A)</segment><segment>POSIÇÃO</segment><segment>NO</segment><segment>ESPAÇO</segment><segment>SOCIAL</segment><segment>en-</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>as</segment><segment>aulas</segment><segment>sobre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>fo-</segment><segment>adaptam</segment><segment>tender</segment><segment>ram</segment><segment>muito</segment><segment>proveitosas,</segment><segment>ajudam</segment><segment>a</segment><segment>como</segment><segment>as</segment><segment>pessoas</segment><segment>se</segment><segment>posicionam</segment><segment>na</segment><segment>sociedade</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>se</segment><segment>(EST.</segment><segment>01,</segment><segment>2ª).</segment><segment>observar</segment><segment>sociedade</segment><segment>problemas</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>me</segment><segment>ajudou</segment><segment>a</segment><segment>conse-</segment><segment>guir</segment><segment>em</segment><segment>que</segment><segment>vivemos</segment><segment>em</segment><segment>bém</segment><segment>mostrando</segment><segment>a</segment><segment>na</segment><segment>sociedade</segment><segment>atual</segment><segment>(EST.</segment><segment>04,</segment><segment>2ª).</segment><segment>,</segment><segment>tam-</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>melhor</segment><segment>os</segment><segment>diferença</segment><segment>enxergar</segment><segment>(I)</segment><segment>Tive</segment><segment>poucos</segment><segment>proveitos,</segment><segment>e</segment><segment>um</segment><segment>deles</segment><segment>ver</segment><segment>meu</segment><segment>lado</segment><segment>e</segment><segment>de</segment><segment>outras</segment><segment>pessoas</segment><segment>os</segment><segment>dois</segment><segment>lados,</segment><segment>ou</segment><segment>seja,</segment><segment>é</segment><segment>tentar</segment><segment>compreender,</segment><segment>e</segment><segment>analisar</segment><segment>os</segment><segment>meca-</segment><segment>também,</segment><segment>sem</segment><segment>fazer</segment><segment>críticas</segment><segment>e</segment><segment>nismos</segment><segment>sociais</segment><segment>olhos</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim,</segment><segment>no</segment><segment>sentido</segment><segment>de</segment><segment>(EST.</segment><segment>05,</segment><segment>2ª).</segment><segment>modo</segment><segment>de</segment><segment>viver</segment><segment>abrir</segment><segment>os</segment><segment>sobre</segment><segment>o</segment><segment>evolução</segment><segment>pessoal</segment><segment>(EST.</segment><segment>12,</segment><segment>1ª).</segment><segment>tender</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim.</segment><segment>Graças</segment><segment>às</segment><segment>aulas,</segment><segment>consegui</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>en-</segment><segment>contexto</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>melhor</segment><segment>o</segment><segment>Minha</segment><segment>mãe</segment><segment>é</segment><segment>doméstica</segment><segment>que</segment><segment>tenho</segment><segment>(...).</segment><segment>(II)</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>fazer</segment><segment>sociologia</segment><segment>partir</segment><segment>das</segment><segment>discussões</segment><segment>feitas</segment><segment>em</segment><segment>sala,</segment><segment>eu</segment><segment>tentei</segment><segment>com</segment><segment>ela.</segment><segment>Coloquei</segment><segment>ela</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>assistir</segment><segment>ao</segment><segment>filme</segment><segment>se</segment><segment>posicionar</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>mais</segment><segment>certa</segment><segment>“Que</segment><segment>horas</segment><segment>ela</segment><segment>volta”.</segment><segment>Isso</segment><segment>ajudou</segment><segment>ela</segment><segment>a</segment><segment>em</segment><segment>contextos</segment><segment>sociais</segment><segment>despertei</segment><segment>B)</segment><segment>MODO</segment><segment>DE</segment><segment>PENSAR</segment><segment>mento</segment><segment>complexo</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim,</segment><segment>um</segment><segment>conheci-</segment><segment>entendi</segment><segment>como</segment><segment>C)</segment><segment>CONDIÇÕES</segment><segment>DE</segment><segment>AGÊNCIA</segment><segment>SOCIAL</segment><segment>cionam</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>modo</segment><segment>de</segment><segment>agir</segment><segment>melhor</segment><segment>as</segment><segment>coisas</segment><segment>fun-</segment><segment>que</segment><segment>eu</segment><segment>não</segment><segment>sabia</segment><segment>entender</segment><segment>(EST.</segment><segment>02,</segment><segment>2ª).</segment><segment>conhecimento</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>me</segment><segment>ajudaram</segment><segment>a</segment><segment>que</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>ad-</segment><segment>quirimos</segment><segment>na</segment><segment>vida</segment><segment>acadêmica</segment><segment>e</segment><segment>social</segment><segment>(...)</segment><segment>(EST.</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>entender</segment><segment>avançada</segment><segment>Sim,</segment><segment>comecei</segment><segment>a</segment><segment>ciologia</segment><segment>ma</segment><segment>mais</segment><segment>so-</segment><segment>uma</segment><segment>for-</segment><segment>de</segment><segment>como</segment><segment>a</segment><segment>abrir</segment><segment>funciona</segment><segment>(est.</segment><segment>08,</segment><segment>2ª).</segment><segment>os</segment><segment>olhos</segment><segment>Sim,</segment><segment>pois</segment><segment>com</segment><segment>elas</segment><segment>consegui</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>nossa</segment><segment>realidade</segment><segment>abrir</segment><segment>(EST.</segment><segment>09,</segment><segment>1ª)</segment><segment>os</segment><segment>olhos</segment><segment>(II)</segment><segment>(...)</segment><segment>SIM,</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>me</segment><segment>fez</segment><segment>mundo</segment><segment>entender</segment><segment>vemos</segment><segment>(EST.</segment><segment>11,</segment><segment>1ª).</segment><segment>para</segment><segment>o</segment><segment>em</segment><segment>que</segment><segment>vi-</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>romper</segment><segment>minha</segment><segment>bolha</segment><segment>é</segment><segment>neces-</segment><segment>(III)</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>sário</segment><segment>para</segment><segment>(EST.</segment><segment>13,</segment><segment>3ª).</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim.</segment><segment>Além</segment><segment>do</segment><segment>professor,</segment><segment>a</segment><segment>teo-</segment><segment>“acor-</segment><segment>empurrão</segment><segment>ria</segment><segment>bourdiesiana</segment><segment>auxiliou</segment><segment>a</segment><segment>dar</segment><segment>um</segment><segment>dar</segment><segment>pra</segment><segment>vida”</segment><segment>“</segment><segment>”</segment><segment>a</segment><segment>mais</segment><segment>para</segment><segment>eu</segment><segment>(...)</segment><segment>(EST.</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>me-</segment><segment>poder</segment><segment>ver</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>me</segment><segment>motivou</segment><segment>no</segment><segment>sentido</segment><segment>de</segment><segment>lhorar</segment><segment>algumas</segment><segment>coisas</segment><segment>em</segment><segment>relação</segment><segment>a</segment><segment>desigualdade</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>afins</segment><segment>que</segment><segment>podemos</segment><segment>tentar</segment><segment>,</segment><segment>nosso</segment><segment>a</segment><segment>sociedade</segment><segment>(EST.</segment><segment>06,</segment><segment>2ª).</segment><segment>.</segment><segment>E</segment><segment>como</segment><segment>funciona</segment><segment>sentia</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>em</segment><segment>afirmar</segment><segment>algo</segment><segment>que</segment><segment>eu</segment><segment>já</segment><segment>des-</segment><segment>robôs</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>tinha</segment><segment>7</segment><segment>anos.</segment><segment>Minha</segment><segment>visão</segment><segment>era</segment><segment>a</segment><segment>seguin-</segment><segment>configurados</segment><segment>moldados</segment><segment>feitos</segment><segment>em</segment><segment>fábricas,</segment><segment>te:</segment><segment>nós</segment><segment>somos</segment><segment>como</segment><segment>passo</segment><segment>a</segment><segment>passo</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>para</segment><segment>um</segment><segment>modo.</segment><segment>É</segment><segment>não</segment><segment>seguir</segment><segment>por</segment><segment>ele</segment><segment>é</segment><segment>difícil</segment><segment>e</segment><segment>seguir</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>tivéssemos</segment><segment>um</segment><segment>e</segment><segment>,</segment><segment>até</segment><segment>mes-</segment><segment>mo</segment><segment>desvalorizado</segment><segment>por</segment><segment>não</segment><segment>ser</segment><segment>o</segment><segment>“comum”</segment><segment>(EST.</segment><segment>14,</segment><segment>3ª).</segment><segment>reflexões</segment><segment>enxergar</segment><segment>interior</segment><segment>e</segment><segment>exterior</segment><segment>(I)</segment><segment>As</segment><segment>dessa</segment><segment>teoria</segment><segment>me</segment><segment>desperta-</segment><segment>ram,</segment><segment>também,</segment><segment>um</segment><segment>interesse</segment><segment>maior</segment><segment>por</segment><segment>socio-</segment><segment>logia,</segment><segment>e</segment><segment>me</segment><segment>deu</segment><segment>a</segment><segment>capacidade</segment><segment>de</segment><segment>o</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>forma</segment><segment>que,</segment><segment>eu</segment><segment>meu</segment><segment>jamais,</segment><segment>teria</segment><segment>a</segment><segment>noção</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>enxergaria</segment><segment>(EST.</segment><segment>força</segment><segment>de</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>vontade</segment><segment>(III)</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>me</segment><segment>fez</segment><segment>criar</segment><segment>ainda</segment><segment>mais</segment><segment>“furar</segment><segment>a</segment><segment>bolha”</segment><segment>para</segment><segment>“furar”</segment><segment>a</segment><segment>bolha</segment><segment>(EST.</segment><segment>09,</segment><segment>1ª).</segment><segment>padrões</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>(III)</segment><segment>(...)</segment><segment>podemos</segment><segment>vemos</segment><segment>e</segment><segment>alcançar</segment><segment>outros</segment><segment>biente</segment><segment>social</segment><segment>nos</segment><segment>pressiona</segment><segment>a</segment><segment>seguir</segment><segment>deixar</segment><segment>de</segment><segment>em</segment><segment>que</segment><segment>vi-</segment><segment>repetir</segment><segment>as</segment><segment>disposições</segment><segment>que</segment><segment>o</segment><segment>am-</segment><segment>e</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>possibilidade</segment><segment>de</segment><segment>mudar</segment><segment>o</segment><segment>sistema</segment><segment>cí-</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>teve</segment><segment>como</segment><segment>objetivo</segment><segment>mostrar</segment><segment>como</segment><segment>clico</segment><segment>das</segment><segment>classes</segment><segment>sociais</segment><segment>existe</segment><segment>difícil</segment><segment>(EST.</segment><segment>(EST.</segment><segment>,</segment><segment>por</segment><segment>mais</segment><segment>pareça</segment><segment>(EST.</segment><segment>03,</segment><segment>2ª).</segment><segment>vontade</segment><segment>(III)</segment><segment>(...)</segment><segment>e</segment><segment>me</segment><segment>fez</segment><segment>criar</segment><segment>ainda</segment><segment>mais</segment><segment>“furar</segment><segment>a</segment><segment>bolha”</segment><segment>que</segment><segment>força</segment><segment>de</segment><segment>para</segment><segment>(EST.</segment><segment>09,</segment><segment>1ª).</segment><segment>onde</segment><segment>sua</segment><segment>pro-</segment><segment>16,</segment><segment>2ª).</segment><segment>fissão</segment><segment>é</segment><segment>desvalorizada</segment><segment>(EST.</segment><segment>16,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Fonte:</segment><segment>elaborado</segment><segment>pelo</segment><segment>autor.</segment><segment>4.2</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>como</segment><segment>ferramenta</segment><segment>de</segment><segment>pensamento</segment><segment>acionar</segment><segment>Para</segment><segment>a</segment><segment>pergunta</segment><segment>2,</segment><segment>sobre</segment><segment>como</segment><segment>possível</segment><segment>categorizar</segment><segment>tematicamente</segment><segment>as</segment><segment>percepções</segment><segment>dos/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>como:</segment><segment>reprodução</segment><segment>social:</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>aos</segment><segment>projetos</segment><segment>de</segment><segment>vida,</segment><segment>é</segment><segment>a)</segment><segment>condicionamentos</segment><segment>de</segment><segment>classe;</segment><segment>resistência</segment><segment>reflexiva:</segment><segment>percepções</segment><segment>menos</segment><segment>otimistas</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>à</segment><segment>reificação</segment><segment>social</segment><segment>referente</segment><segment>à</segment><segment>e</segment><segment>aos</segment><segment>b)</segment><segment>tória</segment><segment>mediante</segment><segment>a</segment><segment>compreensão</segment><segment>das</segment><segment>condições</segment><segment>objetivas</segment><segment>através</segment><segment>da</segment><segment>escolarização;</segment><segment>percepções</segment><segment>mais</segment><segment>otimistas</segment><segment>quanto</segment><segment>às</segment><segment>possibilidades</segment><segment>de</segment><segment>mudança</segment><segment>de</segment><segment>traje-</segment><segment>desigualdade</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>social:</segment><segment>c)</segment><segment>pos</segment><segment>como</segment><segment>mediadas</segment><segment>pela</segment><segment>desigualdade</segment><segment>de</segment><segment>capitais</segment><segment>e</segment><segment>de</segment><segment>poder;</segment><segment>vago.</segment><segment>percepções</segment><segment>que</segment><segment>articulam</segment><segment>as</segment><segment>desigualdades</segment><segment>entre</segment><segment>indivíduos/gru-</segment><segment>d)</segment><segment>O</segment><segment>repertório</segment><segment>bourdiesiano</segment><segment>é</segment><segment>mobilizado</segment><segment>em</segment><segment>praticamente</segment><segment>todas</segment><segment>as</segment><segment>respostas,</segment><segment>direta</segment><segment>ou</segment><segment>indireta-</segment><segment>mente.</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>tinha</segment><segment>o</segment><segment>objetivo</segment><segment>de</segment><segment>com</segment><segment>sua</segment><segment>teoria</segment><segment>construir</segment><segment>um</segment><segment>modo</segment><segment>de</segment><segment>se</segment><segment>fazer</segment><segment>ver</segment><segment>aquilo</segment><segment>que</segment><segment>7</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>se</segment><segment>esconde</segment><segment>socialmente,</segment><segment>sobretudo,</segment><segment>através</segment><segment>da</segment><segment>força</segment><segment>analítica</segment><segment>na</segment><segment>conceituação</segment><segment>dos</segment><segment>fenômenos.</segment><segment>Há</segment><segment>entre</segment><segment>as</segment><segment>percepções</segment><segment>conceitos</segment><segment>como</segment><segment>disposições;</segment><segment>classe</segment><segment>social;</segment><segment>pensamentos/mente,</segment><segment>escolhas,</segment><segment>vi-</segment><segment>são</segment><segment>e</segment><segment>práticas</segment><segment>(como</segment><segment>eixos</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>constitui</segment><segment>a</segment><segment>ação</segment><segment>social</segment><segment>–</segment><segment>pensar,</segment><segment>sentir</segment><segment>e</segment><segment>agir);</segment><segment>;</segment><segment>campos;</segment><segment>lutar</segment><segment>(noção</segment><segment>de</segment><segment>lutas</segment><segment>de</segment><segment>classificação);</segment><segment>lugar</segment><segment>mais</segment><segment>baixo</segment><segment>e</segment><segment>posição</segment><segment>(noção</segment><segment>de</segment><segment>posição</segment><segment>social</segment><segment>no</segment><segment>campo/espaço</segment><segment>social);</segment><segment>poder/poder</segment><segment>fazer;</segment><segment>mercado;</segment><segment>futuras/futuro,</segment><segment>durante</segment><segment>e</segment><segment>geralmente</segment><segment>(noção</segment><segment>de</segment><segment>trajetória</segment><segment>e</segment><segment>de</segment><segment>tempo/regularidade);</segment><segment>privilégio.</segment><segment>Quadro</segment><segment>2</segment><segment>–</segment><segment>habitus</segment><segment>Projetos</segment><segment>de</segment><segment>vida,</segment><segment>reprodução</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>resistência</segment><segment>C)</segment><segment>DESIGUALDADE</segment><segment>DE</segment><segment>CLASSE</segment><segment>SOCIAL</segment><segment>(II)</segment><segment>Podemos</segment><segment>aplicar</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>os</segment><segment>projetos</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>são</segment><segment>mol-</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>para</segment><segment>entender</segment><segment>como</segment><segment>dados</segment><segment>por</segment><segment>diferentes</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>capital</segment><segment>4</segment><segment>planos</segment><segment>[capitais</segment><segment>sim-</segment><segment>bólico,</segment><segment>social,</segment><segment>cultural</segment><segment>e</segment><segment>eco-</segment><segment>(II)</segment><segment>os</segment><segment>nômico]</segment><segment>(EST.</segment><segment>01,</segment><segment>2ª).</segment><segment>reais</segment><segment>das</segment><segment>teorias</segment><segment>do</segment><segment>D)</segment><segment>VAGO</segment><segment>[em</segment><segment>branco]</segment><segment>(EST.</segment><segment>Não</segment><segment>consigo</segment><segment>10,</segment><segment>1ª).</segment><segment>expli-</segment><segment>car</segment><segment>(EST.</segment><segment>11,</segment><segment>1ª).</segment><segment>não</segment><segment>sei</segment><segment>(EST.</segment><segment>03,</segment><segment>2ª).</segment><segment>[em</segment><segment>branco]</segment><segment>(EST.</segment><segment>16,</segment><segment>2ª).</segment><segment>A)</segment><segment>REPRODUÇÃO</segment><segment>SOCIAL</segment><segment>disposições</segment><segment>pres-</segment><segment>futuras</segment><segment>que</segment><segment>nos</segment><segment>sionam</segment><segment>(IV)</segment><segment>Nas</segment><segment>formações</segment><segment>tos</segment><segment>nossa</segment><segment>classe</segment><segment>social</segment><segment>a</segment><segment>pensar</segment><segment>sobre</segment><segment>nossas</segment><segment>pensamen-</segment><segment>,</segment><segment>já</segment><segment>que,</segment><segment>dependendo</segment><segment>da</segment><segment>disposições</segment><segment>repetir</segment><segment>podem</segment><segment>ser</segment><segment>repentinos,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>nos</segment><segment>nos</segment><segment>foram</segment><segment>proporcionados</segment><segment>du-</segment><segment>,</segment><segment>certos</segment><segment>faz</segment><segment>rante</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>hábitos</segment><segment>e</segment><segment>padrões</segment><segment>(...).</segment><segment>(EST.</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>habitus</segment><segment>(III)</segment><segment>Compreendendo</segment><segment>os</segment><segment>indivíduo</segment><segment>repete</segment><segment>através</segment><segment>do</segment><segment>per</segment><segment>o</segment><segment>ciclo</segment><segment>de</segment><segment>nossos</segment><segment>pais</segment><segment>sim</segment><segment>ficando</segment><segment>de</segment><segment>nossa</segment><segment>escolha</segment><segment>tentar</segment><segment>(IV)</segment><segment>Geralmente</segment><segment>que</segment><segment>o</segment><segment>rom-</segment><segment>,</segment><segment>as-</segment><segment>passos</segment><segment>de</segment><segment>seus</segment><segment>pais,</segment><segment>.</segment><segment>(EST.</segment><segment>13,</segment><segment>3ª).</segment><segment>,</segment><segment>as</segment><segment>pessoas</segment><segment>seguem</segment><segment>mais</segment><segment>fácil</segment><segment>de</segment><segment>se</segment><segment>seguir</segment><segment>—</segment><segment>por-</segment><segment>os</segment><segment>pois</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>re-</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>visão/caminho</segment><segment>que</segment><segment>você</segment><segment>alidade</segment><segment>lutar</segment><segment>contra</segment><segment>viu</segment><segment>puxar</segment><segment>isso</segment><segment>é</segment><segment>difícil</segment><segment>—</segment><segment>enquanto</segment><segment>tentar</segment><segment>para</segment><segment>um</segment><segment>lugar</segment><segment>mais</segment><segment>baixo</segment><segment>.</segment><segment>A</segment><segment>realidade</segment><segment>parece</segment><segment>mais</segment><segment>fácil</segment><segment>se</segment><segment>enganar</segment><segment>,</segment><segment>se</segment><segment>tornan-</segment><segment>do</segment><segment>difícil</segment><segment>seguir</segment><segment>um</segment><segment>caminho</segment><segment>diferente.</segment><segment>É</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>tentar</segment><segment>lutar</segment><segment>contra.</segment><segment>(EST.</segment><segment>14,</segment><segment>3ª).</segment><segment>(III)</segment><segment>(...)</segment><segment>a</segment><segment>necessidade</segment><segment>das</segment><segment>mesmas</segment><segment>ideologia</segment><segment>campos</segment><segment>para</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>noção</segment><segment>dos</segment><segment>de</segment><segment>como</segment><segment>funciona</segment><segment>o</segment><segment>mercado</segment><segment>de</segment><segment>tra-</segment><segment>que</segment><segment>traz</segment><segment>uma</segment><segment>breve</segment><segment>balho</segment><segment>romper</segment><segment>o</segment><segment>habitus</segment><segment>compreender</segment><segment>B)</segment><segment>RESISTÊNCIA</segment><segment>REFLEXIVA</segment><segment>vá-</segment><segment>(II)</segment><segment>Para</segment><segment>práticas</segment><segment>rias</segment><segment>ideias</segment><segment>para</segment><segment>utilizar</segment><segment>em</segment><segment>(EST.</segment><segment>05,</segment><segment>2ª).</segment><segment>e</segment><segment>ten-</segment><segment>(EST.</segment><segment>estudo</segment><segment>quebrar</segment><segment>esse</segment><segment>ciclo</segment><segment>vida</segment><segment>melhor</segment><segment>enxergar</segment><segment>(III)</segment><segment>Com</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>bourdie-</segment><segment>siana,</segment><segment>podemos</segment><segment>e</segment><segment>tar</segment><segment>uma</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>(III)</segment><segment>Colocando</segment><segment>o</segment><segment>projeto</segment><segment>como</segment><segment>o</segment><segment>ponto</segment><segment>principal</segment><segment>do</segment><segment>garantia</segment><segment>,</segment><segment>assim</segment><segment>conseguin-</segment><segment>mais</segment><segment>só-</segment><segment>do</segment><segment>uma</segment><segment>melhor</segment><segment>lida</segment><segment>de</segment><segment>um</segment><segment>en-</segment><segment>(EST.</segment><segment>08,</segment><segment>1ª).</segment><segment>xergar</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>for-</segment><segment>(II)</segment><segment>Para</segment><segment>começarmos</segment><segment>a</segment><segment>ma</segment><segment>diferente</segment><segment>evo-</segment><segment>mentalmente</segment><segment>luindo-se</segment><segment>futuro</segment><segment>,</segment><segment>assim</segment><segment>(EST.</segment><segment>12,</segment><segment>1ª).</segment><segment>construção</segment><segment>(III)</segment><segment>A</segment><segment>teoria</segment><segment>bourdiesiana</segment><segment>de</segment><segment>planos</segment><segment>pode</segment><segment>auxiliar</segment><segment>na</segment><segment>trajetória</segment><segment>alternativa</segment><segment>capitais</segment><segment>que</segment><segment>visam</segment><segment>uma</segment><segment>,</segment><segment>isto</segment><segment>cul-</segment><segment>é,</segment><segment>uma</segment><segment>aprimoração</segment><segment>sobre</segment><segment>tural</segment><segment>os</segment><segment>escolhas</segment><segment>(visando</segment><segment>o</segment><segment>reflexão</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>(EST.</segment><segment>02,</segment><segment>2ª).</segment><segment>(IV)</segment><segment>Podemos</segment><segment>colocar</segment><segment>no</segment><segment>nos-</segment><segment>trabalho</segment><segment>so</segment><segment>dia</segment><segment>a</segment><segment>dia,</segment><segment>também</segment><segment>pode</segment><segment>ser</segment><segment>dividido</segment><segment>em</segment><segment>poderes</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>colocada</segment><segment>no</segment><segment>local</segment><segment>de</segment><segment>quem</segment><segment>tem</segment><segment>mais</segment><segment>,</segment><segment>poder</segment><segment>claramente</segment><segment>pode</segment><segment>fazer</segment><segment>o</segment><segment>no</segment><segment>mundo</segment><segment>que</segment><segment>vivemos</segment><segment>que</segment><segment>quiser</segment><segment>é</segment><segment>o</segment><segment>maioral</segment><segment>que</segment><segment>desi-</segment><segment>.</segment><segment>(EST.</segment><segment>04,</segment><segment>2ª).</segment><segment>gualdade</segment><segment>social</segment><segment>(I)</segment><segment>Na</segment><segment>saúde,</segment><segment>devido</segment><segment>a</segment><segment>privilégio</segment><segment>,</segment><segment>as</segment><segment>pessoas</segment><segment>terem</segment><segment>mais</segment><segment>que</segment><segment>as</segment><segment>saúde</segment><segment>pública</segment><segment>outras.</segment><segment>O</segment><segment>fato</segment><segment>de</segment><segment>pessoas</segment><segment>terem</segment><segment>mais</segment><segment>acesso</segment><segment>a</segment><segment>que</segment><segment>as</segment><segment>outras.</segment><segment>(EST.</segment><segment>06,</segment><segment>2ª).</segment><segment>clas-</segment><segment>posição</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>por</segment><segment>causa</segment><segment>da</segment><segment>minha</segment><segment>ses</segment><segment>eu</segment><segment>ser</segment><segment>da</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>me-</segment><segment>nessa</segment><segment>cadeia</segment><segment>de</segment><segment>nos</segment><segment>favorecida</segment><segment>),</segment><segment>de</segment><segment>nossas</segment><segment>,</segment><segment>por</segment><segment>(EST.</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>(...).</segment><segment>(EST.</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>(EST.</segment><segment>08,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Fonte:</segment><segment>elaborado</segment><segment>pelo</segment><segment>autor.</segment><segment>4.3</segment><segment>Sociologia</segment><segment>e</segment><segment>reflexividade</segment><segment>Na</segment><segment>pergunta</segment><segment>3,</segment><segment>questionou-se</segment><segment>se</segment><segment>o</segment><segment>caráter</segment><segment>crítico</segment><segment>da</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>na</segment><segment>investigação</segment><segment>dos</segment><segment>meca-</segment><segment>nismos</segment><segment>de</segment><segment>reprodução</segment><segment>social</segment><segment>das</segment><segment>desigualdades</segment><segment>os</segment><segment>afetava.</segment><segment>As</segment><segment>principais</segment><segment>categorias</segment><segment>foram:</segment><segment>Reflexão</segment><segment>para</segment><segment>si:</segment><segment>a)</segment><segment>b)</segment><segment>Reflexão</segment><segment>coletiva:</segment><segment>individualizada;</segment><segment>utiliza</segment><segment>a</segment><segment>analítica</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>para</segment><segment>pensar</segment><segment>a</segment><segment>própria</segment><segment>realidade,</segment><segment>mas</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>c)</segment><segment>Reflexão</segment><segment>complexa:</segment><segment>reflete</segment><segment>sobre</segment><segment>si</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>entorno;</segment><segment>d)</segment><segment>Vago</segment><segment>.</segment><segment>integra</segment><segment>a</segment><segment>posição</segment><segment>pessoal,</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>ou</segment><segment>familiar</segment><segment>a</segment><segment>uma</segment><segment>totalidade</segment><segment>“sistêmica”;</segment><segment>8</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>A</segment><segment>diferença</segment><segment>entre</segment><segment>estes</segment><segment>eixos</segment><segment>é</segment><segment>fundamental</segment><segment>em</segment><segment>termos</segment><segment>de</segment><segment>como</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>social</segment><segment>é</segment><segment>apropriada</segment><segment>por</segment><segment>iniciantes.</segment><segment>A</segment><segment>teoria</segment><segment>bourdiesiana</segment><segment>não</segment><segment>cede</segment><segment>à</segment><segment>individualidade</segment><segment>atômica,</segment><segment>sem</segment><segment>condicionamento.</segment><segment>Sua</segment><segment>perspectiva</segment><segment>sustenta</segment><segment>a</segment><segment>compreensão</segment><segment>do</segment><segment>agente</segment><segment>como</segment><segment>engendrado</segment><segment>pelo</segment><segment>meio,</segment><segment>relacionalmente.</segment><segment>No</segment><segment>entanto,</segment><segment>é</segment><segment>possível</segment><segment>observar</segment><segment>que</segment><segment>nem</segment><segment>sempre</segment><segment>essa</segment><segment>visão</segment><segment>foi</segment><segment>incorporada.</segment><segment>As</segment><segment>pesquisas</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>revelam</segment><segment>que</segment><segment>forças</segment><segment>simbólicas</segment><segment>e</segment><segment>materiais</segment><segment>exercem</segment><segment>poder</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>agência</segment><segment>e</segment><segment>muitos/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>se</segment><segment>angustiaram</segment><segment>com</segment><segment>isso.</segment><segment>A</segment><segment>angústia</segment><segment>pode</segment><segment>se</segment><segment>traduzir</segment><segment>em</segment><segment>leitura</segment><segment>individualizada,</segment><segment>na</segment><segment>esperança</segment><segment>de</segment><segment>caminhos</segment><segment>alternativos;</segment><segment>em</segment><segment>uma</segment><segment>análise</segment><segment>mais</segment><segment>dependente</segment><segment>do</segment><segment>meio</segment><segment>próximo,</segment><segment>como</segment><segment>os</segment><segment>patrimônios</segment><segment>da</segment><segment>trajetória</segment><segment>familiar;</segment><segment>ou</segment><segment>em</segment><segment>uma</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>pensamento</segment><segment>que</segment><segment>integra</segment><segment>o</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>ampla</segment><segment>e</segment><segment>complexa,</segment><segment>vinculado</segment><segment>a</segment><segment>um</segment><segment>sistema</segment><segment>econômico</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>estrutura</segment><segment>das</segment><segment>oportunidades.</segment><segment>As</segment><segment>percepções</segment><segment>do/a</segment><segment>estudante</segment><segment>nº.</segment><segment>13</segment><segment>da</segment><segment>3ª</segment><segment>série</segment><segment>são</segment><segment>as</segment><segment>mais</segment><segment>completas</segment><segment>nesse</segment><segment>sentido.</segment><segment>Devido</segment><segment>à</segment><segment>sua</segment><segment>extensão,</segment><segment>elas</segment><segment>são</segment><segment>apresentadas</segment><segment>abaixo:</segment><segment>eu</segment><segment>consiga</segment><segment>enxergar</segment><segment>a</segment><segment>realidade</segment><segment>das</segment><segment>pessoas</segment><segment>ao</segment><segment>meu</segment><segment>redor</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>minha</segment><segment>também.</segment><segment>(I)</segment><segment>Afeta.</segment><segment>O</segment><segment>choque</segment><segment>de</segment><segment>realidade</segment><segment>é</segment><segment>preciso</segment><segment>para</segment><segment>que</segment><segment>questionar</segment><segment>o</segment><segment>meu</segment><segment>passado,</segment><segment>histórico</segment><segment>da</segment><segment>família</segment><segment>(...)</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>foi</segment><segment>agoniante</segment><segment>e</segment><segment>eu</segment><segment>me</segment><segment>senti</segment><segment>inco-</segment><segment>inconsciente-</segment><segment>,</segment><segment>minha</segment><segment>modade</segment><segment>o</segment><segment>suficiente</segment><segment>para</segment><segment>mente</segment><segment>vida</segment><segment>atualmente.</segment><segment>Todas</segment><segment>as</segment><segment>escolhas</segment><segment>e</segment><segment>posicionamentos</segment><segment>que</segment><segment>tomei,</segment><segment>vi</segment><segment>que</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>eu</segment><segment>não</segment><segment>tivesse</segment><segment>identidade</segment><segment>própria</segment><segment>família</segment><segment>todo</segment><segment>medo</segment><segment>tradicional</segment><segment>foi</segment><segment>um</segment><segment>reflexo</segment><segment>das</segment><segment>decisões</segment><segment>que</segment><segment>minha</segment><segment>alguma</segment><segment>maneira,</segment><segment>é</segment><segment>passado</segment><segment>dos</segment><segment>meus</segment><segment>pais.</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>tudo</segment><segment>que</segment><segment>fiz</segment><segment>acreditando</segment><segment>ser</segment><segment>uma</segment><segment>decisão</segment><segment>própria,</segment><segment>não</segment><segment>passou</segment><segment>de</segment><segment>um</segment><segment>dado</segment><segment>para</segment><segment>que,</segment><segment>de</segment><segment>alguma</segment><segment>maneira,</segment><segment>eu</segment><segment>possa</segment><segment>me</segment><segment>descobrir,</segment><segment>me</segment><segment>entender</segment><segment>e</segment><segment>quebrar</segment><segment>um</segment><segment>de</segment><segment>sair</segment><segment>do</segment><segment>“conforto”</segment><segment>Porém</segment><segment>o</segment><segment>sinto</segment><segment>uma</segment><segment>pressão</segment><segment>de</segment><segment>ser</segment><segment>alguém,</segment><segment>cobrade</segment><segment>por</segment><segment>nada</segment><segment>que</segment><segment>faço,</segment><segment>sempre</segment><segment>tive</segment><segment>tudo</segment><segment>tomaria.</segment><segment>Percebendo</segment><segment>assim</segment><segment>que,</segment><segment>de</segment><segment>reflexo</segment><segment>do</segment><segment>(se</segment><segment>isso</segment><segment>fizer</segment><segment>sentido)</segment><segment>e</segment><segment>ciclo</segment><segment>Então,</segment><segment>desde</segment><segment>a</segment><segment>aula</segment><segment>em</segment><segment>questão,</segment><segment>eu</segment><segment>tenho</segment><segment>pensado</segment><segment>muito</segment><segment>e</segment><segment>estu-</segment><segment>.</segment><segment>da</segment><segment>minha</segment><segment>bolha</segment><segment>é</segment><segment>inevitável.</segment><segment>Eu</segment><segment>não</segment><segment>sou</segment><segment>,</segment><segment>menos</segment><segment>os</segment><segment>meus</segment><segment>pais.</segment><segment>Mas</segment><segment>eu</segment><segment>e</segment><segment>não</segment><segment>ser</segment><segment>cobrade</segment><segment>me</segment><segment>deixa</segment><segment>muito</segment><segment>lelé,</segment><segment>é</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>eu</segment><segment>?</segment><segment>e</segment><segment>acabar</segment><segment>chegando</segment><segment>no</segment><segment>pra</segment><segment>mim</segment><segment>que</segment><segment>[nome</segment><segment>do</segment><segment>pro-</segment><segment>como</segment><segment>posso</segment><segment>pensar</segment><segment>em</segment><segment>algo</segment><segment>que</segment><segment>,</segment><segment>pois</segment><segment>nunca</segment><segment>parei</segment><segment>para</segment><segment>pensar</segment><segment>tão</segment><segment>profundamente</segment><segment>sobre</segment><segment>mim</segment><segment>pudesse</segment><segment>ser</segment><segment>qualquer</segment><segment>coisa,</segment><segment>Ou</segment><segment>estou</segment><segment>fadada</segment><segment>a</segment><segment>mesmo</segment><segment>caminho</segment><segment>que</segment><segment>meus</segment><segment>pais?</segment><segment>Eu</segment><segment>quero</segment><segment>ser</segment><segment>algo</segment><segment>diferente?</segment><segment>Ou</segment><segment>repetir</segment><segment>a</segment><segment>é</segment><segment>tranquilo?</segment><segment>Eu</segment><segment>tenho</segment><segment>fessor]</segment><segment>me</segment><segment>provoca,</segment><segment>eu</segment><segment>não</segment><segment>conheço</segment><segment>e</segment><segment>nunca</segment><segment>foi</segment><segment>explorado?</segment><segment>basicamente</segment><segment>no</segment><segment>fim,</segment><segment>eu</segment><segment>sinto</segment><segment>que</segment><segment>não</segment><segment>me</segment><segment>conheço,</segment><segment>logo,</segment><segment>tomar</segment><segment>as</segment><segment>mesmas</segment><segment>decisões</segment><segment>inconscientemente</segment><segment>mas</segment><segment>eu</segment><segment>realmente</segment><segment>posso?</segment><segment>Eu</segment><segment>realmente</segment><segment>posso</segment><segment>questionamentos</segment><segment>quando</segment><segment>criança</segment><segment>pra</segment><segment>isso?</segment><segment>São</segment><segment>os</segment><segment>ir</segment><segment>mais</segment><segment>longe</segment><segment>capacidade</segment><segment>história</segment><segment>crise</segment><segment>Se</segment><segment>eu</segment><segment>pensar</segment><segment>demais,</segment><segment>eu</segment><segment>literalmente</segment><segment>tenho</segment><segment>vontade</segment><segment>de</segment><segment>chorar</segment><segment>e</segment><segment>quero</segment><segment>entrar</segment><segment>em</segment><segment>(...).</segment><segment>Dito</segment><segment>isso,</segment><segment>pare</segment><segment>imediatamente</segment><segment>(EST.</segment><segment>13,</segment><segment>3ª).</segment><segment>A</segment><segment>percepção</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>“a</segment><segment>teoria</segment><segment>foi</segment><segment>agoniante”</segment><segment>ilustra</segment><segment>a</segment><segment>dimensão</segment><segment>traumática</segment><segment>da</segment><segment>conscientização</segment><segment>que</segment><segment>Freire</segment><segment>chamou</segment><segment>de</segment><segment>“parto</segment><segment>doloroso</segment><segment>da</segment><segment>libertação”</segment><segment>(Freire,</segment><segment>2018,</segment><segment>p.</segment><segment>48).</segment><segment>Descobre-se</segment><segment>a</segment><segment>própria</segment><segment>inge-</segment><segment>nuidade</segment><segment>e</segment><segment>os</segment><segment>obstáculos</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>criticidade.</segment><segment>A</segment><segment>angústia</segment><segment>sentida</segment><segment>reflete</segment><segment>o</segment><segment>conflito</segment><segment>entre</segment><segment>o</segment><segment>estado</segment><segment>de</segment><segment>impotência</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>tentativa</segment><segment>de</segment><segment>estabelecer</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>agir</segment><segment>(Freire,</segment><segment>2018,</segment><segment>p.</segment><segment>91).</segment><segment>Hooks</segment><segment>(2013,</segment><segment>p.</segment><segment>83-85)</segment><segment>reflete</segment><segment>que</segment><segment>chegou</segment><segment>à</segment><segment>teoria</segment><segment>através</segment><segment>da</segment><segment>dor</segment><segment>e</segment><segment>que,</segment><segment>na</segment><segment>época,</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>foi</segment><segment>lugar</segment><segment>de</segment><segment>cura,</segment><segment>pois</segment><segment>ela</segment><segment>pôde</segment><segment>encontrar</segment><segment>meios</segment><segment>de</segment><segment>compreender</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>estava</segment><segment>acontecendo</segment><segment>ao</segment><segment>seu</segment><segment>redor</segment><segment>e</segment><segment>dentro</segment><segment>de</segment><segment>si</segment><segment>mesma,</segment><segment>de</segment><segment>imaginar</segment><segment>futuros</segment><segment>possíveis</segment><segment>–</segment><segment>palavras</segment><segment>muito</segment><segment>próximas</segment><segment>do</segment><segment>excerto</segment><segment>da</segment><segment>EST.</segment><segment>13.</segment><segment>A</segment><segment>posição</segment><segment>da</segment><segment>autora</segment><segment>articula</segment><segment>tanto</segment><segment>a</segment><segment>dialogicidade</segment><segment>entre</segment><segment>teoria</segment><segment>e</segment><segment>ação,</segment><segment>desenvolvidas</segment><segment>aqui</segment><segment>em</segment><segment>referência</segment><segment>a</segment><segment>Paulo</segment><segment>Freire,</segment><segment>quando</segment><segment>a</segment><segment>perspectiva</segment><segment>adotada</segment><segment>nas</segment><segment>atividades</segment><segment>pedagógicas</segment><segment>analisadas</segment><segment>que</segment><segment>compreendem</segment><segment>o</segment><segment>lugar</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate.</segment><segment>Por</segment><segment>fim,</segment><segment>ainda</segment><segment>em</segment><segment>referência</segment><segment>à</segment><segment>posição</segment><segment>de</segment><segment>hooks,</segment><segment>quando</segment><segment>ela</segment><segment>considera</segment><segment>que</segment><segment>as</segment><segment>crianças</segment><segment>são</segment><segment>os</segment><segment>melhores</segment><segment>teóricos</segment><segment>por</segment><segment>ainda</segment><segment>não</segment><segment>terem</segment><segment>rotinizado</segment><segment>completamente</segment><segment>as</segment><segment>práticas</segment><segment>sociais</segment><segment>e</segment><segment>se</segment><segment>maravilharem</segment><segment>com</segment><segment>as</segment><segment>desco-</segment><segment>bertas</segment><segment>(hooks,</segment><segment>2020,</segment><segment>p.</segment><segment>30),</segment><segment>isso</segment><segment>emerge</segment><segment>em</segment><segment>defesa</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar.</segment><segment>Nas</segment><segment>versões</segment><segment>do</segment><segment>senso</segment><segment>comum,</segment><segment>as</segment><segment>juventudes</segment><segment>são</segment><segment>muitas</segment><segment>vezes</segment><segment>estigmatizadas</segment><segment>como</segment><segment>incongruentes</segment><segment>de</segment><segment>muitas</segment><segment>formas,</segment><segment>sobretudo</segment><segment>pelos</segment><segment>adultos.</segment><segment>Essa</segment><segment>incongruência,</segment><segment>munida</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>reflexividade</segment><segment>outra,</segment><segment>é</segment><segment>fundamental</segment><segment>para</segment><segment>uma</segment><segment>formação</segment><segment>integral,</segment><segment>potencialmente</segment><segment>libertadora.</segment><segment>9</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>profissão</segment><segment>sou</segment><segment>de</segment><segment>classe</segment><segment>li-</segment><segment>tenho</segment><segment>B)</segment><segment>REFLEXÃO</segment><segment>COLETIVA</segment><segment>C)</segment><segment>REFLEXÃO</segment><segment>COMPLEXA</segment><segment>D)</segment><segment>VAGO</segment><segment>baixa</segment><segment>que</segment><segment>penso</segment><segment>em</segment><segment>ser</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>na</segment><segment>mitações,</segment><segment>,</segment><segment>inúmeras</segment><segment>fadado</segment><segment>a</segment><segment>repetir</segment><segment>sem</segment><segment>contar</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>mesmos</segment><segment>passos</segment><segment>dos</segment><segment>estou</segment><segment>meus</segment><segment>pais</segment><segment>a</segment><segment>mes-</segment><segment>futu-</segment><segment>ma</segment><segment>que</segment><segment>meus</segment><segment>pais</segment><segment>tem</segment><segment>ramente,</segment><segment>se</segment><segment>repete</segment><segment>hoje</segment><segment>comportamento</segment><segment>,</segment><segment>e</segment><segment>alguns</segment><segment>hábitos</segment><segment>Às</segment><segment>vezes</segment><segment>(EST.</segment><segment>05,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Não</segment><segment>(EST.</segment><segment>10,</segment><segment>1ª).</segment><segment>Creio</segment><segment>que</segment><segment>sim</segment><segment>(EST.</segment><segment>11,</segment><segment>1ª).</segment><segment>futuro</segment><segment>,</segment><segment>que</segment><segment>não</segment><segment>con-</segment><segment>seguiram</segment><segment>sair</segment><segment>desse</segment><segment>sis-</segment><segment>bolha</segment><segment>tema</segment><segment>capitalista,</segment><segment>e</segment><segment>mudar</segment><segment>o</segment><segment>saindo</segment><segment>da</segment><segment>social</segment><segment>(EST.</segment><segment>02,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Quadro</segment><segment>3</segment><segment>–</segment><segment>Versões</segment><segment>de</segment><segment>reflexividade</segment><segment>sociológica</segment><segment>A)</segment><segment>REFLEXÃO</segment><segment>PARA</segment><segment>SI</segment><segment>reproduzi-</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>destaca</segment><segment>como</segment><segment>das</segment><segment>as</segment><segment>desigualdades</segment><segment>sociais</segment><segment>são</segment><segment>reflexão</segment><segment>crítica</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>as</segment><segment>estruturas</segment><segment>de</segment><segment>poder</segment><segment>própria</segment><segment>posição</segment><segment>,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>pode</segment><segment>levar</segment><segment>a</segment><segment>uma</segment><segment>legitimadas</segment><segment>e</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>tenho</segment><segment>(EST.</segment><segment>01,</segment><segment>2ª).</segment><segment>culdades</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>pois</segment><segment>que</segment><segment>enfrentar</segment><segment>as</segment><segment>diferença</segment><segment>de</segment><segment>tratamento</segment><segment>do</segment><segment>dia</segment><segment>a</segment><segment>dia</segment><segment>(EST.</segment><segment>03,</segment><segment>2ª).</segment><segment>,</segment><segment>eu</segment><segment>acho</segment><segment>difi-</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>na</segment><segment>(EST.</segment><segment>04,</segment><segment>2ª).</segment><segment>me</segment><segment>faz</segment><segment>ser</segment><segment>mais</segment><segment>crítica</segment><segment>(II)</segment><segment>Creio</segment><segment>que</segment><segment>estudar</segment><segment>sobre</segment><segment>ele</segment><segment>também</segment><segment>minha</segment><segment>situação</segment><segment>(EST.</segment><segment>06,</segment><segment>2ª).</segment><segment>nessa</segment><segment>cadeia</segment><segment>de</segment><segment>classes</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>por</segment><segment>causa</segment><segment>da</segment><segment>eu</segment><segment>ser</segment><segment>da</segment><segment>classe</segment><segment>mais</segment><segment>desfavorecida</segment><segment>,</segment><segment>justamente</segment><segment>por</segment><segment>não</segment><segment>posso</segment><segment>me</segment><segment>deslo-</segment><segment>,</segment><segment>car</segment><segment>entre</segment><segment>as</segment><segment>classes</segment><segment>estabelecendo</segment><segment>que</segment><segment>seletivo</segment><segment>,</segment><segment>deixando</segment><segment>o</segment><segment>processo</segment><segment>mais</segment><segment>difícil</segment><segment>e</segment><segment>complicado,</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>exem-</segment><segment>plo</segment><segment>o</segment><segment>processo</segment><segment>das</segment><segment>Universidades</segment><segment>Federais</segment><segment>(UFs)</segment><segment>(EST.</segment><segment>08,</segment><segment>2ª).</segment><segment>nos</segment><segment>ajuda</segment><segment>a</segment><segment>entender</segment><segment>mais</segment><segment>sobre</segment><segment>(II)</segment><segment>Não</segment><segment>necessariamente</segment><segment>afeta,</segment><segment>mas</segment><segment>a</segment><segment>te-</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>oria</segment><segment>,</segment><segment>assim</segment><segment>aprendendo</segment><segment>coisas</segment><segment>novas</segment><segment>me</segment><segment>sinto</segment><segment>pequena</segment><segment>(EST.</segment><segment>12,</segment><segment>1ª).</segment><segment>e</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim,</segment><segment>me</segment><segment>pergun-</segment><segment>sistema</segment><segment>não</segment><segment>tivesse</segment><segment>forças</segment><segment>para</segment><segment>lutar</segment><segment>contra</segment><segment>esse</segment><segment>to</segment><segment>o</segment><segment>porquê</segment><segment>não</segment><segment>nasci</segment><segment>mais</segment><segment>inteligente</segment><segment>ou</segment><segment>com</segment><segment>melhores</segment><segment>condições</segment><segment>,</segment><segment>tem</segment><segment>momentos</segment><segment>que</segment><segment>amplia</segment><segment>minha</segment><segment>consciência</segment><segment>(EST.</segment><segment>14,</segment><segment>3ª).</segment><segment>motiva</segment><segment>a</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>so-</segment><segment>buscar</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>enfrentar</segment><segment>essas</segment><segment>desi-</segment><segment>bre</segment><segment>as</segment><segment>injustiças</segment><segment>sociais</segment><segment>e</segment><segment>me</segment><segment>gualdades</segment><segment>de</segment><segment>(EST.</segment><segment>Por</segment><segment>ser</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>classe</segment><segment>social</segment><segment>mais</segment><segment>baixa</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim.</segment><segment>me</segment><segment>vejo</segment><segment>sujeita</segment><segment>,</segment><segment>reprodução</segment><segment>dos</segment><segment>a</segment><segment>passar</segment><segment>atos</segment><segment>de</segment><segment>meus</segment><segment>pais</segment><segment>pela</segment><segment>,</segment><segment>as-</segment><segment>sim</segment><segment>como</segment><segment>a</segment><segment>teoria</segment><segment>explica</segment><segment>(EST.</segment><segment>09,</segment><segment>1ª).</segment><segment>(IV)</segment><segment>Sim.</segment><segment>Segundo</segment><segment>Bour-</segment><segment>tendência</segment><segment>dieu,</segment><segment>já</segment><segment>que</segment><segment>nossos</segment><segment>ciclos</segment><segment>de</segment><segment>reproduzirem</segment><segment>seus</segment><segment>persistem</segment><segment>à</segment><segment>atos</segment><segment>o</segment><segment>ambiente</segment><segment>na</segment><segment>qual</segment><segment>convivo</segment><segment>não</segment><segment>ganhará</segment><segment>ne-</segment><segment>nhuma</segment><segment>espécie</segment><segment>de</segment><segment>evo-</segment><segment>lução</segment><segment>reproduzir</segment><segment>,</segment><segment>,</segment><segment>assim,</segment><segment>fazendo-me</segment><segment>o</segment><segment>mesmo</segment><segment>que</segment><segment>os</segment><segment>outros</segment><segment>(EST.</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>Fonte:</segment><segment>elaborado</segment><segment>pelo</segment><segment>autor.</segment><segment>(EST.</segment><segment>16,</segment><segment>2ª).</segment><segment>4.4</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>como</segment><segment>disposição</segment><segment>social</segment><segment>outros</segment><segment>olhares</segment><segment>Para</segment><segment>a</segment><segment>pergunta</segment><segment>4,</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>possibilidade</segment><segment>de</segment><segment>despertar</segment><segment>a)</segment><segment>caixinha</segment><segment>de</segment><segment>ferramentas:</segment><segment>estudo</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu,</segment><segment>as</segment><segment>principais</segment><segment>categorias</segment><segment>foram:</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>social</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>do</segment><segment>retoma-se</segment><segment>a</segment><segment>apropriação</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>como</segment><segment>uma</segment><segment>mudança</segment><segment>de</segment><segment>pensa-</segment><segment>mento,</segment><segment>seja</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>à</segment><segment>forma</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>analisa</segment><segment>o</segment><segment>mundo</segment><segment>ao</segment><segment>redor</segment><segment>ou</segment><segment>mesmo</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>ao</segment><segment>b)</segment><segment>projeto</segment><segment>de</segment><segment>vida:</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>sociologia;</segment><segment>c)</segment><segment>desnaturalização:</segment><segment>classe;</segment><segment>a</segment><segment>questão</segment><segment>da</segment><segment>reflexividade</segment><segment>como</segment><segment>estratégia</segment><segment>de</segment><segment>ruptura</segment><segment>com</segment><segment>certas</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>esta</segment><segment>categoria</segment><segment>se</segment><segment>assemelha</segment><segment>à</segment><segment>primeira,</segment><segment>mas</segment><segment>é</segment><segment>possível</segment><segment>analisar</segment><segment>como</segment><segment>as</segment><segment>per-</segment><segment>cepções</segment><segment>fazem</segment><segment>referência</segment><segment>a</segment><segment>outro</segment><segment>tipo</segment><segment>de</segment><segment>questão.</segment><segment>Enquanto</segment><segment>na</segment><segment>primeira</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>despertou</segment><segment>foi</segment><segment>uma</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>olhar</segment><segment>certos</segment><segment>objetos</segment><segment>com</segment><segment>a</segment><segment>visão</segment><segment>bourdiesiana,</segment><segment>nesta</segment><segment>categoria</segment><segment>as</segment><segment>percepções</segment><segment>10</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>fazem</segment><segment>referência</segment><segment>a</segment><segment>um</segment><segment>movimento</segment><segment>mais</segment><segment>amplo</segment><segment>de</segment><segment>imaginação</segment><segment>sociológica</segment><segment>que</segment><segment>tem</segment><segment>como</segment><segment>conse-</segment><segment>quência</segment><segment>a</segment><segment>adoção</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>postura</segment><segment>questionadora</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>àquilo</segment><segment>que,</segment><segment>devido</segment><segment>aos</segment><segment>processos</segment><segment>de</segment><segment>naturalização,</segment><segment>se</segment><segment>apresenta</segment><segment>como</segment><segment>óbvio;</segment><segment>d)</segment><segment>vago</segment><segment>.</segment><segment>modus</segment><segment>operandi</segment><segment>O</segment><segment>subtítulo</segment><segment>desta</segment><segment>seção</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>provocação</segment><segment>tipicamente</segment><segment>bourdiesiana.</segment><segment>A</segment><segment>última</segment><segment>pergunta</segment><segment>tinha</segment><segment>um</segment><segment>tom</segment><segment>conclusivo</segment><segment>sobre</segment><segment>as</segment><segment>atividades</segment><segment>que</segment><segment>foram</segment><segment>realizadas</segment><segment>e,</segment><segment>portanto,</segment><segment>permite</segment><segment>analisar</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>mais</segment><segment>se</segment><segment>fixou</segment><segment>na</segment><segment>relação</segment><segment>de</segment><segment>ensino-aprendizagem.</segment><segment>Não</segment><segment>à</segment><segment>toa,</segment><segment>muito</segment><segment>do</segment><segment>que</segment><segment>fora</segment><segment>dito</segment><segment>se</segment><segment>repete,</segment><segment>satura-se.</segment><segment>reflexivo</segment><segment>e</segment><segment>de</segment><segment>desna-</segment><segment>Pode-se</segment><segment>inferir</segment><segment>que</segment><segment>houve</segment><segment>algum</segment><segment>nível</segment><segment>de</segment><segment>interiorização</segment><segment>do</segment><segment>turalização.</segment><segment>Seria</segment><segment>ele</segment><segment>durável</segment><segment>(essa</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>uma</segment><segment>característica</segment><segment>fundamental</segment><segment>das</segment><segment>disposições)?</segment><segment>Ele</segment><segment>tende</segment><segment>a</segment><segment>se</segment><segment>naturalizar</segment><segment>ou</segment><segment>seria</segment><segment>capaz</segment><segment>de</segment><segment>seguir</segment><segment>refletindo</segment><segment>sobre</segment><segment>si</segment><segment>mesmo?</segment><segment>Tais</segment><segment>questões</segment><segment>são</segment><segment>caras</segment><segment>a</segment><segment>Bodart</segment><segment>(2021)</segment><segment>e</segment><segment>adaptadas</segment><segment>aqui,</segment><segment>pois</segment><segment>ele</segment><segment>as</segment><segment>trabalha</segment><segment>com</segment><segment>relação</segment><segment>à</segment><segment>prática</segment><segment>de</segment><segment>quem</segment><segment>leciona</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>escolar.</segment><segment>Devido</segment><segment>à</segment><segment>formação</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>interiorização</segment><segment>das</segment><segment>regras</segment><segment>do</segment><segment>campo</segment><segment>científico,</segment><segment>acadêmico</segment><segment>e</segment><segment>da</segment><segment>educação</segment><segment>básica,</segment><segment>docentes</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>poderiam</segment><segment>acabar</segment><segment>agindo</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>naturalizada,</segment><segment>o</segment><segment>que</segment><segment>seria</segment><segment>prejudicial</segment><segment>para</segment><segment>uma</segment><segment>atuação</segment><segment>orientada</segment><segment>por</segment><segment>um</segment><segment>planejamento</segment><segment>claro</segment><segment>e</segment><segment>consciente</segment><segment>de</segment><segment>seus</segment><segment>objetivos.</segment><segment>Quadro</segment><segment>4</segment><segment>–</segment><segment>Pensando</segment><segment>sobre</segment><segment>si</segment><segment>e</segment><segment>sobre</segment><segment>o</segment><segment>mundo</segment><segment>D)</segment><segment>VAGO</segment><segment>Com</segment><segment>certeza</segment><segment>(EST.</segment><segment>03,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Sim</segment><segment>(EST.</segment><segment>05,</segment><segment>2ª).</segment><segment>Um</segment><segment>pouco</segment><segment>(EST.</segment><segment>10,</segment><segment>1ª).</segment><segment>Sim!</segment><segment>(EST.</segment><segment>16,</segment><segment>2ª).</segment><segment>tudo</segment><segment>tem</segment><segment>uma</segment><segment>C)</segment><segment>DESNATURALIZAÇÃO</segment><segment>explicação,</segment><segment>que</segment><segment>nada</segment><segment>é</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>que</segment><segment>por</segment><segment>acaso.</segment><segment>Nosso</segment><segment>agir,</segment><segment>pensamentos</segment><segment>nossos</segment><segment>,</segment><segment>tudo</segment><segment>isso</segment><segment>veio</segment><segment>de</segment><segment>algum</segment><segment>lu-</segment><segment>posso</segment><segment>anali-</segment><segment>gar</segment><segment>(EST.</segment><segment>06,</segment><segment>2ª).</segment><segment>sar</segment><segment>melhor</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim,</segment><segment>pois</segment><segment>comportamentos</segment><segment>e</segment><segment>dispo-</segment><segment>certos</segment><segment>tipos</segment><segment>de</segment><segment>sições</segment><segment>ver</segment><segment>uma</segment><segment>(EST.</segment><segment>07,</segment><segment>2ª).</segment><segment>explicação</segment><segment>para</segment><segment>certos</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>consegui</segment><segment>acontecimentos</segment><segment>(EST.</segment><segment>09,</segment><segment>1ª).</segment><segment>A)</segment><segment>CAIXINHA</segment><segment>DE</segment><segment>ERRAMENTAS</segment><segment>mudança</segment><segment>de</segment><segment>pensamento</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim,</segment><segment>me</segment><segment>ajudou</segment><segment>bastante</segment><segment>em</segment><segment>(EST.</segment><segment>04,</segment><segment>2ª).</segment><segment>a</segment><segment>vida</segment><segment>social</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim,</segment><segment>sim.</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>me</segment><segment>fez</segment><segment>não</segment><segment>é</segment><segment>apenas</segment><segment>capitalismo</segment><segment>e</segment><segment>entender</segment><segment>que</segment><segment>socialismo</segment><segment>,</segment><segment>existe</segment><segment>outras</segment><segment>coisas</segment><segment>também</segment><segment>(EST.</segment><segment>11,</segment><segment>1ª).</segment><segment>(II)</segment><segment>Sim.</segment><segment>Eu</segment><segment>consegui</segment><segment>ver</segment><segment>Bour-</segment><segment>série</segment><segment>poli-</segment><segment>assisti</segment><segment>dieu</segment><segment>em</segment><segment>literalmente</segment><segment>tudo</segment><segment>que</segment><segment>cial</segment><segment>Pensar</segment><segment>sobre</segment><segment>coisas</segment><segment>sérias</segment><segment>me</segment><segment>assusta</segment><segment>.</segment><segment>Até</segment><segment>em</segment><segment>uma</segment><segment>idiota.</segment><segment>.</segment><segment>Pare.</segment><segment>Beiji-</segment><segment>nho</segment><segment>(EST.</segment><segment>13,</segment><segment>3ª).</segment><segment>despertou-me</segment><segment>ideias</segment><segment>e</segment><segment>uma</segment><segment>vi-</segment><segment>(I)</segment><segment>Sim.</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>são</segment><segment>da</segment><segment>realidade</segment><segment>na</segment><segment>qual</segment><segment>eu</segment><segment>não</segment><segment>tinha</segment><segment>propriedade</segment><segment>(EST.</segment><segment>15,</segment><segment>1ª).</segment><segment>Fonte:</segment><segment>elaborado</segment><segment>pelo</segment><segment>autor.</segment><segment>B)</segment><segment>PROJETO</segment><segment>DE</segment><segment>VIDA</segment><segment>(II)</segment><segment>Na</segment><segment>minha</segment><segment>visão,</segment><segment>um</segment><segment>pou-</segment><segment>saber</segment><segment>co,</segment><segment>porque</segment><segment>eu</segment><segment>preciso</segment><segment>muito</segment><segment>que</segment><segment>eu</segment><segment>quero</segment><segment>fazer</segment><segment>na</segment><segment>mi-</segment><segment>socializar</segment><segment>por</segment><segment>conta</segment><segment>do</segment><segment>nha</segment><segment>vida</segment><segment>(EST.</segment><segment>01,</segment><segment>2ª).</segment><segment>pensar</segment><segment>não</segment><segment>só</segment><segment>em</segment><segment>trabalhar</segment><segment>para</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>comecei</segment><segment>a</segment><segment>sobrevivência</segment><segment>capitais</segment><segment>e</segment><segment>,</segment><segment>mas</segment><segment>traba-</segment><segment>cultural</segment><segment>campos</segment><segment>lhar</segment><segment>os</segment><segment>outros</segment><segment>,</segment><segment>como</segment><segment>o</segment><segment>(EST.</segment><segment>08,</segment><segment>2ª).</segment><segment>romper</segment><segment>a</segment><segment>bolha</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>ajuda</segment><segment>as</segment><segment>familiar</segment><segment>pessoas</segment><segment>a</segment><segment>atitudes</segment><segment>de</segment><segment>familia-</segment><segment>,</segment><segment>impede-nos</segment><segment>de</segment><segment>re-</segment><segment>res</segment><segment>criar</segment><segment>as</segment><segment>(EST.</segment><segment>12,</segment><segment>1ª).</segment><segment>(III)</segment><segment>Mais</segment><segment>ou</segment><segment>menos.</segment><segment>Ele</segment><segment>me</segment><segment>deu</segment><segment>a</segment><segment>confirmação</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>me</segment><segment>mostrou</segment><segment>que</segment><segment>tem</segment><segment>um</segment><segment>visão,</segment><segment>mas</segment><segment>ao</segment><segment>mesmo</segment><segment>tempo</segment><segment>caminho</segment><segment>—</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>complica-</segment><segment>Tenho</segment><segment>um</segment><segment>do</segment><segment>(EST.</segment><segment>14,</segment><segment>3ª).</segment><segment>pensamento</segment><segment>e</segment><segment>um</segment><segment>propósi-</segment><segment>(III)</segment><segment>Sim,</segment><segment>sim.</segment><segment>to</segment><segment>de</segment><segment>vida</segment><segment>diferente</segment><segment>agora</segment><segment>quero</segment><segment>evoluir</segment><segment>(EST.</segment><segment>02,</segment><segment>2ª).</segment><segment>,</segment><segment>11</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>Conclusão</segment><segment>medida</segment><segment>condições</segment><segment>poderia</segment><segment>a</segment><segment>socio-</segment><segment>Esta</segment><segment>pesquisa</segment><segment>buscou</segment><segment>responder</segment><segment>à</segment><segment>questão:</segment><segment>em</segment><segment>que</segment><segment>logia</segment><segment>atuar</segment><segment>como</segment><segment>um</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate?</segment><segment>Para</segment><segment>Bourdieu,</segment><segment>o</segment><segment>sentido</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>poderia</segment><segment>ser,</segment><segment>em</segment><segment>certa</segment><segment>medida,</segment><segment>munir</segment><segment>os</segment><segment>agentes</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>outra</segment><segment>reflexividade</segment><segment>para</segment><segment>com</segment><segment>o</segment><segment>não-explícito.</segment><segment>Transfor-</segment><segment>mou-se</segment><segment>isso</segment><segment>em</segment><segment>questão</segment><segment>para</segment><segment>verificar</segment><segment>suas</segment><segment>condições</segment><segment>de</segment><segment>possibilidade.</segment><segment>e</segment><segment>sob</segment><segment>quais</segment><segment>Os/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>que</segment><segment>colaboraram</segment><segment>com</segment><segment>suas</segment><segment>percepções</segment><segment>deixaram</segment><segment>evidente</segment><segment>que,</segment><segment>sim,</segment><segment>a</segment><segment>sociologia</segment><segment>pode</segment><segment>atuar,</segment><segment>em</segment><segment>larga</segment><segment>medida,</segment><segment>como</segment><segment>uma</segment><segment>ferramenta</segment><segment>de</segment><segment>observação,</segment><segment>crítica</segment><segment>e</segment><segment>daqui-</segment><segment>dispostos</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>apresenta</segment><segment>como</segment><segment>óbvio.</segment><segment>Como</segment><segment>ponderação,</segment><segment>é</segment><segment>fundamental</segment><segment>questionar</segment><segment>se</segment><segment>não</segment><segment>seriam</segment><segment>os/as</segment><segment>,</segment><segment>no</segment><segment>sentido</segment><segment>de</segment><segment>“portarem”</segment><segment>um</segment><segment>sistema</segment><segment>de</segment><segment>disposições</segment><segment>estudantes</segment><segment>que</segment><segment>colaboraram</segment><segment>mais</segment><segment>sociais</segment><segment>apto</segment><segment>a</segment><segment>se</segment><segment>conectarem</segment><segment>com</segment><segment>as</segment><segment>atividades.</segment><segment>Esta</segment><segment>concepção</segment><segment>é</segment><segment>de</segment><segment>extrema</segment><segment>importância</segment><segment>para</segment><segment>o</segment><segment>trabalho</segment><segment>pedagógico</segment><segment>que</segment><segment>reflete</segment><segment>sobre</segment><segment>si</segment><segment>mesmo.</segment><segment>transformação</segment><segment>Como</segment><segment>síntese,</segment><segment>o</segment><segment>código</segment><segment>representado</segment><segment>pelos</segment><segment>números</segment><segment>romanos</segment><segment>permite</segment><segment>observar</segment><segment>quatro</segment><segment>tipos</segment><segment>de</segment><segment>re-</segment><segment>I)</segment><segment>reflexividade</segment><segment>e</segment><segment>ferramentas</segment><segment>de</segment><segment>conhecimento</segment><segment>(13</segment><segment>gularidades.</segment><segment>Para</segment><segment>compreendê-los,</segment><segment>recomenda-se</segment><segment>retornar</segment><segment>aos</segment><segment>quadros.</segment><segment>O</segment><segment>primeiro</segment><segment>tipo</segment><segment>diz</segment><segment>respeito</segment><segment>trechos):</segment><segment>à</segment><segment>afetação</segment><segment>provocada</segment><segment>pelo</segment><segment>ensino</segment><segment>da</segment><segment>disciplina:</segment><segment>II)</segment><segment>o</segment><segment>“social”</segment><segment>(15</segment><segment>trechos):</segment><segment>o</segment><segment>proveito</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>infere</segment><segment>dessas</segment><segment>percepções</segment><segment>diz</segment><segment>respeito</segment><segment>à</segment><segment>aquisição</segment><segment>de</segment><segment>um</segment><segment>vocabulário</segment><segment>para</segment><segment>a</segment><segment>análise</segment><segment>dos</segment><segment>fenômenos</segment><segment>sociais</segment><segment>ou</segment><segment>até</segment><segment>mesmo</segment><segment>da</segment><segment>utilização</segment><segment>de</segment><segment>ferramentas</segment><segment>ao</segment><segment>lado</segment><segment>de</segment><segment>exemplos</segment><segment>con-</segment><segment>cretos;</segment><segment>a</segment><segment>percepção</segment><segment>de</segment><segment>que,</segment><segment>afinal,</segment><segment>existe</segment><segment>na</segment><segment>experiência</segment><segment>cotidiana</segment><segment>e</segment><segment>biográfica</segment><segment>algo</segment><segment>que</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>vê</segment><segment>com</segment><segment>facilidade,</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>difícil</segment><segment>de</segment><segment>definir,</segment><segment>mas</segment><segment>que</segment><segment>é</segment><segment>determinante</segment><segment>na</segment><segment>vida</segment><segment>dos</segment><segment>agentes.</segment><segment>III)</segment><segment>otimismo</segment><segment>e</segment><segment>transformação</segment><segment>social</segment><segment>(17</segment><segment>trechos):</segment><segment>O</segment><segment>terceiro</segment><segment>e</segment><segment>quarto</segment><segment>tipos</segment><segment>dizem</segment><segment>respeito</segment><segment>às</segment><segment>percepções</segment><segment>dos/as</segment><segment>estudantes</segment><segment>diante</segment><segment>das</segment><segment>provocações</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu:</segment><segment>são</segment><segment>percepções</segment><segment>que</segment><segment>incorporam</segment><segment>o</segment><segment>pensamento</segment><segment>bourdiesiano,</segment><segment>mas</segment><segment>não</segment><segment>se</segment><segment>rendem</segment><segment>ao</segment><segment>diagnóstico</segment><segment>da</segment><segment>reprodução.</segment><segment>Este</segment><segment>é</segment><segment>um</segment><segment>dos</segment><segment>principais</segment><segment>pontos</segment><segment>da</segment><segment>extensa</segment><segment>crítica</segment><segment>que</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>tem</segment><segment>recebido</segment><segment>até</segment><segment>os</segment><segment>dias</segment><segment>atuais</segment><segment>e</segment><segment>que,</segment><segment>a</segment><segment>quem</segment><segment>interessar</segment><segment>possa,</segment><segment>pode</segment><segment>ser</segment><segment>encontrado</segment><segment>com</segment><segment>qualidade,</segment><segment>por</segment><segment>exemplo,</segment><segment>no</segment><segment>trabalho</segment><segment>de</segment><segment>Vandenberghe</segment><segment>e</segment><segment>Véran</segment><segment>(2016).</segment><segment>Por</segment><segment>fim,</segment><segment>tem-se:</segment><segment>reúne</segment><segment>percepções</segment><segment>opos-</segment><segment>tas</segment><segment>à</segment><segment>anterior</segment><segment>apresentando</segment><segment>algum</segment><segment>grau</segment><segment>de</segment><segment>angústia</segment><segment>não</segment><segment>subversiva.</segment><segment>IV)</segment><segment>Pessimismo</segment><segment>e</segment><segment>reprodução</segment><segment>(13</segment><segment>trechos):</segment><segment>O</segment><segment>trabalho</segment><segment>qualitativo,</segment><segment>como</segment><segment>qualquer</segment><segment>outro,</segment><segment>está</segment><segment>exposto</segment><segment>a</segment><segment>diversas</segment><segment>limitações.</segment><segment>Talvez</segment><segment>haja</segment><segment>muitas</segment><segment>outras</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>categorizar</segment><segment>essas</segment><segment>percepções.</segment><segment>Convida-se</segment><segment>leitores/as</segment><segment>interessados/as</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>a</segment><segment>dialogar</segment><segment>com</segment><segment>os</segment><segment>resultados</segment><segment>apresentados</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>contribuir</segment><segment>com</segment><segment>novos</segment><segment>estudos</segment><segment>e</segment><segment>expe-</segment><segment>rimentações</segment><segment>didáticas.</segment><segment>Referências</segment><segment>bibliográficas</segment><segment>Referencial</segment><segment>curricular</segment><segment>de</segment><segment>Alagoas:</segment><segment>ALAGOAS.</segment><segment>1d0OEy_SEjsAigzUuntwrwnoWqiEnMDIh/view</segment><segment>.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>23</segment><segment>fev.</segment><segment>2025.</segment><segment>Análise</segment><segment>de</segment><segment>conteúdo.</segment><segment>etapa</segment><segment>Ensino</segment><segment>Médio.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://drive.google.com/file/d/</segment><segment>BARDIN,</segment><segment>Laurence.</segment><segment>vista</segment><segment>de</segment><segment>Ciências</segment><segment>Sociais</segment><segment>BARREIRA,</segment><segment>Irlys</segment><segment>Alencar</segment><segment>Firmo.</segment><segment>O</segment><segment>ofício</segment><segment>de</segment><segment>ensinar</segment><segment>para</segment><segment>iniciantes:</segment><segment>contribuições</segment><segment>ao</segment><segment>modo</segment><segment>sociológico</segment><segment>de</segment><segment>pensar.</segment><segment>São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Edições</segment><segment>70,</segment><segment>2011.</segment><segment>229</segment><segment>p.</segment><segment>Re-</segment><segment>,</segment><segment>Fortaleza,</segment><segment>v.</segment><segment>45,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>jan./jun.,</segment><segment>2014.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://repositorio.ufc.br/bitstream/</segment><segment>riufc/17951/1/2014_art_iafbarreira.pdf.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>31</segment><segment>jan.</segment><segment>2025.</segment><segment>Latitude</segment><segment>BODART,</segment><segment>Cristiano</segment><segment>das</segment><segment>Neves.</segment><segment>O</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>para</segment><segment>além</segment><segment>do</segment><segment>estranhamento</segment><segment>e</segment><segment>da</segment><segment>desnaturalização:</segment><segment>por</segment><segment>uma</segment><segment>per-</segment><segment>cepção</segment><segment>figuracional</segment><segment>da</segment><segment>realidade</segment><segment>social.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>15,</segment><segment>edição</segment><segment>especial,</segment><segment>pp.</segment><segment>139-160,</segment><segment>jan.,</segment><segment>2021.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://</segment><segment>ufal.emnuvens.com.br/latitude/article/download/11397/pdf/43947.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>23</segment><segment>fev.</segment><segment>2025.</segment><segment>CABECS</segment><segment>BODART,</segment><segment>Cristiano</segment><segment>das</segment><segment>Neves;</segment><segment>OLIVEIRA,</segment><segment>Rafaela</segment><segment>Reis</segment><segment>Azevedo</segment><segment>de.</segment><segment>O</segment><segment>lugar</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>no</segment><segment>novo</segment><segment>currículo</segment><segment>de</segment><segment>Alagoas.</segment><segment>,</segment><segment>vol.</segment><segment>6,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>48-78,</segment><segment>jan./jun.</segment><segment>2022.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://cabecs.com.br/index.php/cabecs/article/</segment><segment>view/390/300.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>23</segment><segment>fev.</segment><segment>2025.</segment><segment>12</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment><segment>Latitude</segment><segment>BODART,</segment><segment>Cristiano</segment><segment>das</segment><segment>Neves;</segment><segment>PIRES,</segment><segment>Welkson.</segment><segment>O</segment><segment>ensino</segment><segment>de</segment><segment>sociologia</segment><segment>no</segment><segment>contexto</segment><segment>de</segment><segment>ascensão</segment><segment>da</segment><segment>extrema</segment><segment>direi-</segment><segment>ta.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>17,</segment><segment>n.</segment><segment>2,</segment><segment>p.</segment><segment>1-37,</segment><segment>ago./dez.,</segment><segment>2023.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://ufal.emnuvens.com.br/latitude/article/</segment><segment>view/16695/11107.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>01</segment><segment>mar.</segment><segment>2025.</segment><segment>A</segment><segment>reprodução:</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre;</segment><segment>PASSERON,</segment><segment>Jean-Claude.</segment><segment>Livraria</segment><segment>Francisco</segment><segment>Alves</segment><segment>Editora,</segment><segment>1982.</segment><segment>238</segment><segment>p.</segment><segment>O</segment><segment>senso</segment><segment>prático.</segment><segment>elementos</segment><segment>para</segment><segment>uma</segment><segment>teoria</segment><segment>do</segment><segment>sistema</segment><segment>de</segment><segment>ensino.</segment><segment>2.</segment><segment>ed.</segment><segment>RJ:</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre.</segment><segment>3.</segment><segment>ed.</segment><segment>Petrópolis,</segment><segment>RJ:</segment><segment>Vozes,</segment><segment>2012.</segment><segment>472</segment><segment>p.</segment><segment>Os</segment><segment>Herdeiros:</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre;</segment><segment>PASSERON,</segment><segment>Jean-Claude.</segment><segment>Valle.</segment><segment>Florianópolis:</segment><segment>Editora</segment><segment>da</segment><segment>UFSC,</segment><segment>2013.</segment><segment>172</segment><segment>p.</segment><segment>os</segment><segment>estudantes</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>cultura.</segment><segment>Trad.</segment><segment>Ione</segment><segment>Ribeiro</segment><segment>Valle</segment><segment>e</segment><segment>Nilton</segment><segment>In:</segment><segment>A</segment><segment>distinção:</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre.</segment><segment>O</segment><segment>espaço</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>suas</segment><segment>transformações.</segment><segment>Alegre,</segment><segment>RS:</segment><segment>Zouk,</segment><segment>2017,</segment><segment>p.</segment><segment>95-161.</segment><segment>Lutas</segment><segment>de</segment><segment>classificação.</segment><segment>_____.</segment><segment>crítica</segment><segment>social</segment><segment>do</segment><segment>julgamento.</segment><segment>2.</segment><segment>ed.</segment><segment>Porto</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre.</segment><segment>Lei</segment><segment>nº.</segment><segment>11.684,</segment><segment>de</segment><segment>2</segment><segment>de</segment><segment>junho</segment><segment>de</segment><segment>2008.</segment><segment>Curso</segment><segment>no</segment><segment>Collège</segment><segment>de</segment><segment>France</segment><segment>(1981-1982).</segment><segment>Petrópolis,</segment><segment>RJ:</segment><segment>Vozes,</segment><segment>2021.</segment><segment>196</segment><segment>p.</segment><segment>Altera</segment><segment>o</segment><segment>art.</segment><segment>36</segment><segment>da</segment><segment>Lei</segment><segment>nº.</segment><segment>9.394,</segment><segment>de</segment><segment>20</segment><segment>de</segment><segment>dezembro</segment><segment>de</segment><segment>1996,</segment><segment>que</segment><segment>es-</segment><segment>BRASIL.</segment><segment>tabelece</segment><segment>as</segment><segment>diretrizes</segment><segment>e</segment><segment>bases</segment><segment>da</segment><segment>educação</segment><segment>nacional,</segment><segment>para</segment><segment>incluir</segment><segment>a</segment><segment>Filosofia</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>Sociologia</segment><segment>como</segment><segment>disciplinas</segment><segment>obrigatórias</segment><segment>nos</segment><segment>currículos</segment><segment>do</segment><segment>ensino</segment><segment>médio.</segment><segment>2008.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_ato2007-2010/2008/</segment><segment>lei/l11684.htm.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>28</segment><segment>jan.</segment><segment>2025.</segment><segment>Lei</segment><segment>nº.</segment><segment>13.415,</segment><segment>de</segment><segment>16</segment><segment>de</segment><segment>fevereiro</segment><segment>de</segment><segment>2017.</segment><segment>Altera</segment><segment>as</segment><segment>Leis</segment><segment>nº.</segment><segment>9.394,</segment><segment>de</segment><segment>20</segment><segment>de</segment><segment>dezembro</segment><segment>de</segment><segment>1996,</segment><segment>que</segment><segment>estabe-</segment><segment>BRASIL.</segment><segment>lece</segment><segment>as</segment><segment>diretrizes</segment><segment>e</segment><segment>bases</segment><segment>da</segment><segment>educação</segment><segment>nacional,</segment><segment>e</segment><segment>11.494,</segment><segment>de</segment><segment>20</segment><segment>de</segment><segment>junho</segment><segment>2007,</segment><segment>que</segment><segment>regulamenta</segment><segment>o</segment><segment>Fundo</segment><segment>de</segment><segment>Manuten-</segment><segment>ção</segment><segment>e</segment><segment>Desenvolvimento</segment><segment>da</segment><segment>Educação</segment><segment>Básica</segment><segment>e</segment><segment>de</segment><segment>Valorização</segment><segment>dos</segment><segment>Profissionais</segment><segment>da</segment><segment>Educação,</segment><segment>a</segment><segment>Consolidação</segment><segment>das</segment><segment>Leis</segment><segment>do</segment><segment>Trabalho</segment><segment>-</segment><segment>CLT,</segment><segment>aprovada</segment><segment>pelo</segment><segment>Decreto-Lei</segment><segment>nº</segment><segment>5.452,</segment><segment>de</segment><segment>1º</segment><segment>de</segment><segment>maio</segment><segment>de</segment><segment>1943,</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>Decreto-Lei</segment><segment>nº</segment><segment>236,</segment><segment>de</segment><segment>28</segment><segment>de</segment><segment>fevereiro</segment><segment>de</segment><segment>1967;</segment><segment>revoga</segment><segment>a</segment><segment>Lei</segment><segment>nº</segment><segment>11.161,</segment><segment>de</segment><segment>5</segment><segment>de</segment><segment>agosto</segment><segment>de</segment><segment>2005;</segment><segment>e</segment><segment>institui</segment><segment>a</segment><segment>Política</segment><segment>de</segment><segment>Fomento</segment><segment>à</segment><segment>Implementação</segment><segment>de</segment><segment>Escolas</segment><segment>de</segment><segment>Ensino</segment><segment>Médio</segment><segment>em</segment><segment>Tempo</segment><segment>Integral.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_ato2015-2018/2017/lei/</segment><segment>l13415.htm.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>28</segment><segment>jan.</segment><segment>2025.</segment><segment>Lei</segment><segment>nº.</segment><segment>14.945,</segment><segment>de</segment><segment>31</segment><segment>de</segment><segment>julho</segment><segment>de</segment><segment>2024.</segment><segment>BRASIL.</segment><segment>Altera</segment><segment>a</segment><segment>Lei</segment><segment>nº</segment><segment>9.394,</segment><segment>de</segment><segment>20</segment><segment>de</segment><segment>dezembro</segment><segment>de</segment><segment>1996</segment><segment>(Lei</segment><segment>de</segment><segment>Diretrizes</segment><segment>e</segment><segment>Bases</segment><segment>da</segment><segment>Educação</segment><segment>Nacional),</segment><segment>a</segment><segment>fim</segment><segment>de</segment><segment>definir</segment><segment>diretrizes</segment><segment>para</segment><segment>o</segment><segment>ensino</segment><segment>médio,</segment><segment>e</segment><segment>as</segment><segment>Leis</segment><segment>nºs</segment><segment>14.818,</segment><segment>de</segment><segment>16</segment><segment>de</segment><segment>janeiro</segment><segment>de</segment><segment>2024,</segment><segment>12.711,</segment><segment>de</segment><segment>29</segment><segment>de</segment><segment>agosto</segment><segment>de</segment><segment>2012,</segment><segment>11.096,</segment><segment>de</segment><segment>13</segment><segment>de</segment><segment>janeiro</segment><segment>de</segment><segment>2005,</segment><segment>e</segment><segment>14.640,</segment><segment>de</segment><segment>31</segment><segment>de</segment><segment>julho</segment><segment>de</segment><segment>2023.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2023-2026/2024/Lei/L14945.htm.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>23</segment><segment>fev.</segment><segment>2025.</segment><segment>Base</segment><segment>Nacional</segment><segment>Comum</segment><segment>Curricular</segment><segment>BRASIL.</segment><segment>Ministério</segment><segment>da</segment><segment>Educação.</segment><segment>A</segment><segment>sociologia</segment><segment>como</segment><segment>esporte</segment><segment>de</segment><segment>combate:</segment><segment>.</segment><segment>Brasília,</segment><segment>2018.</segment><segment>470</segment><segment>p.</segment><segment>CHARLES,</segment><segment>Pierre.</segment><segment>em:</segment><segment>https://www.youtube.com/watch?v=TlbAd2hwQms.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>22</segment><segment>set.</segment><segment>2024.</segment><segment>Pedagogia</segment><segment>do</segment><segment>oprimido.</segment><segment>documentário</segment><segment>(2002).</segment><segment>Direção</segment><segment>de</segment><segment>Pierre</segment><segment>Charles.</segment><segment>Disponível</segment><segment>FREIRE,</segment><segment>Paulo.</segment><segment>Ensinando</segment><segment>a</segment><segment>transgredir:</segment><segment>65.</segment><segment>ed.</segment><segment>Rio</segment><segment>de</segment><segment>Janeiro/São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Paz</segment><segment>e</segment><segment>Terra,</segment><segment>2018.</segment><segment>256</segment><segment>p.</segment><segment>Ensinando</segment><segment>pensamento</segment><segment>crítico:</segment><segment>a</segment><segment>educação</segment><segment>como</segment><segment>prática</segment><segment>da</segment><segment>liberdade.</segment><segment>São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Editora</segment><segment>WMF</segment><segment>Martins</segment><segment>Fontes,</segment><segment>sabedoria</segment><segment>prática.</segment><segment>São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Elefante,</segment><segment>2020.</segment><segment>Ebook.</segment><segment>259</segment><segment>p.</segment><segment>REVISTA</segment><segment>TOMO</segment><segment>OLIVEIRA,</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de;</segment><segment>PINHEIRO,</segment><segment>Carlos</segment><segment>Henrique</segment><segment>Lopes.</segment><segment>Sucessos</segment><segment>escolares</segment><segment>improváveis</segment><segment>e</segment><segment>teorias</segment><segment>disposicio-</segment><segment>nalistas</segment><segment>da</segment><segment>ação:</segment><segment>trabalhando</segment><segment>com</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>Bernard</segment><segment>Lahire.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>39,</segment><segment>p.</segment><segment>407-443,</segment><segment>2021a.</segment><segment>Dispo-</segment><segment>nível</segment><segment>em:</segment><segment>https://periodicos.ufs.br/tomo/article/view/14942/11932.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>31</segment><segment>jan.</segment><segment>2025.</segment><segment>REVISTA</segment><segment>PÓS-CIÊNCIAS</segment><segment>SOCIAIS</segment><segment>OLIVEIRA,</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de;</segment><segment>PINHEIRO,</segment><segment>Carlos</segment><segment>Henrique</segment><segment>Lopes.</segment><segment>Trajetórias</segment><segment>de</segment><segment>longevidade</segment><segment>escolar</segment><segment>e</segment><segment>disposições</segment><segment>so-</segment><segment>ciais</segment><segment>de</segment><segment>estudantes</segment><segment>negros/as</segment><segment>cotistas</segment><segment>da</segment><segment>Unilab-CE.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>18,</segment><segment>p.</segment><segment>105-130,</segment><segment>2021b.</segment><segment>Dis-</segment><segment>ponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://periodicoseletronicos.ufma.br/index.php/rpcsoc/article/download/16097/8658/48466.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>31</segment><segment>jan.</segment><segment>2025.</segment><segment>REDUC</segment><segment>–</segment><segment>Revista</segment><segment>Eletrônica</segment><segment>de</segment><segment>Educação</segment><segment>de</segment><segment>Alagoas</segment><segment>OLIVEIRA,</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de.</segment><segment>Projeto</segment><segment>integrador,</segment><segment>cinema</segment><segment>e</segment><segment>sociologia:</segment><segment>protagonismo</segment><segment>juvenil</segment><segment>no</segment><segment>bairro</segment><segment>Clima</segment><segment>Bom,</segment><segment>Maceió/</segment><segment>AL.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>9,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>1-14,</segment><segment>2025.</segment><segment>Disponível</segment><segment>em:</segment><segment>https://www.educacao.</segment><segment>QUE</segment><segment>HORAS</segment><segment>ELA</segment><segment>VOLTA?</segment><segment>al.gov.br/reduc/9-edicao-semestre-1-2025?task=download.send&amp;id=4438&amp;catid=358&amp;m=0.</segment><segment>Acesso</segment><segment>em:</segment><segment>10</segment><segment>jun.</segment><segment>2025.</segment><segment>Direção:</segment><segment>Anna</segment><segment>Muylaert.</segment><segment>São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Gullane</segment><segment>Filmes,</segment><segment>2015.</segment><segment>1</segment><segment>DVD</segment><segment>(112</segment><segment>min),</segment><segment>son.,</segment><segment>color.</segment><segment>Além</segment><segment>do</segment><segment>habitus:</segment><segment>VANDENBERGHE,</segment><segment>Frédéric;</segment><segment>VÉRAN,</segment><segment>Jean</segment><segment>François.</segment><segment>(orgs).</segment><segment>de</segment><segment>Janeiro:</segment><segment>7Letras,</segment><segment>2016.</segment><segment>216</segment><segment>p.</segment><segment>teoria</segment><segment>social</segment><segment>pós-bourdieusiana.</segment><segment>1.</segment><segment>ed.</segment><segment>Rio</segment><segment>WEBER,</segment><segment>Max.</segment><segment>Métodos</segment><segment>das</segment><segment>ciências</segment><segment>sociais.</segment><segment>In:</segment><segment>_____.</segment><segment>Ensaios</segment><segment>de</segment><segment>sociologia.</segment><segment>5.</segment><segment>ed.</segment><segment>Rio</segment><segment>de</segment><segment>Janeiro:</segment><segment>Editora</segment><segment>LTC,</segment><segment>1982,</segment><segment>p.</segment><segment>73-79.</segment><segment>13</segment><segment>HOOKS,</segment><segment>bell.</segment><segment>2013.</segment><segment>286</segment><segment>p.</segment><segment>HOOKS,</segment><segment>bell.</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>e</segment><segment>o</segment><segment>cinema</segment><segment>nacional</segment><segment>no</segment><segment>ensino</segment><segment>médio</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>and</segment><segment>national</segment><segment>cinema</segment><segment>in</segment><segment>high</segment><segment>school:</segment><segment>student</segment><segment>perceptions</segment><segment>and</segment><segment>sociology</segment><segment>teaching</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>cine</segment><segment>nacional</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>escuela</segment><segment>secundaria:</segment><segment>percepciones</segment><segment>estudiantiles</segment><segment>y</segment><segment>enseñanza</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociología</segment><segment>Abstract</segment><segment>Resumen</segment><segment>This</segment><segment>article</segment><segment>analyzes</segment><segment>the</segment><segment>perceptions</segment><segment>of</segment><segment>full-time</segment><segment>state</segment><segment>high</segment><segment>school</segment><segment>students</segment><segment>(Maceió,</segment><segment>Alagoas,</segment><segment>Bra-</segment><segment>zil)</segment><segment>regarding</segment><segment>activities</segment><segment>that</segment><segment>addressed</segment><segment>concepts</segment><segment>from</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu’s</segment><segment>theory,</segment><segment>using</segment><segment>the</segment><segment>film</segment><segment>“The</segment><segment>Second</segment><segment>Mother”.</segment><segment>Integrated</segment><segment>into</segment><segment>the</segment><segment>subfield</segment><segment>of</segment><segment>sociology</segment><segment>teaching,</segment><segment>the</segment><segment>study</segment><segment>aims</segment><segment>to</segment><segment>support</segment><segment>the</segment><segment>debate</segment><segment>and</segment><segment>methodological</segment><segment>strategies,</segment><segment>such</segment><segment>as</segment><segment>the</segment><segment>use</segment><segment>of</segment><segment>films</segment><segment>and</segment><segment>the</segment><segment>application</segment><segment>of</segment><segment>Bourdieu’s</segment><segment>fra-</segment><segment>mework</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>school</segment><segment>context.</segment><segment>Data</segment><segment>collected</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>last</segment><segment>bimester</segment><segment>of</segment><segment>2024,</segment><segment>via</segment><segment>an</segment><segment>open</segment><segment>online</segment><segment>ques-</segment><segment>tionnaire,</segment><segment>were</segment><segment>analyzed</segment><segment>using</segment><segment>the</segment><segment>thematic</segment><segment>cate-</segment><segment>gorization</segment><segment>of</segment><segment>Bardin’s</segment><segment>(2011)</segment><segment>content</segment><segment>analysis.</segment><segment>The</segment><segment>results</segment><segment>indicate</segment><segment>that</segment><segment>sociology</segment><segment>can</segment><segment>act</segment><segment>as</segment><segment>a</segment><segment>power-</segment><segment>ful</segment><segment>tool</segment><segment>for</segment><segment>observation,</segment><segment>criticism</segment><segment>and</segment><segment>social</segment><segment>trans-</segment><segment>formation,</segment><segment>promoting</segment><segment>reflexivity</segment><segment>regarding</segment><segment>the</segment><segment>re-</segment><segment>lations</segment><segment>power,</segment><segment>social</segment><segment>structures,</segment><segment>means</segment><segment>of</segment><segment>agency,</segment><segment>and</segment><segment>the</segment><segment>unveiling</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>non-explicit.</segment><segment>However,</segment><segment>the</segment><segment>effective</segment><segment>application</segment><segment>of</segment><segment>this</segment><segment>tool</segment><segment>faces</segment><segment>the</segment><segment>obstacles</segment><segment>of</segment><segment>symbolic</segment><segment>domination,</segment><segment>manifested</segment><segment>in</segment><segment>pessimism</segment><segment>and</segment><segment>non-subversive</segment><segment>anguish</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>face</segment><segment>of</segment><segment>social</segment><segment>Keywords</segment><segment>reproduction.</segment><segment>:</segment><segment>Teaching</segment><segment>of</segment><segment>sociology;</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bour-</segment><segment>dieu;</segment><segment>Full-time</segment><segment>high</segment><segment>school;</segment><segment>Social</segment><segment>inequalities.</segment><segment>Este</segment><segment>artículo</segment><segment>analiza</segment><segment>las</segment><segment>percepciones</segment><segment>de</segment><segment>estudian-</segment><segment>tes</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>escuela</segment><segment>secundaria</segment><segment>integral</segment><segment>estatal</segment><segment>(Ma-</segment><segment>ceió,</segment><segment>Alagoas,</segment><segment>Brasil)</segment><segment>sobre</segment><segment>actividades</segment><segment>que</segment><segment>abor-</segment><segment>daron</segment><segment>conceptos</segment><segment>de</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>utilizando</segment><segment>la</segment><segment>película</segment><segment>“La</segment><segment>segunda</segment><segment>madre”.</segment><segment>Integrado</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>sub-</segment><segment>campo</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>enseñanza</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociología,</segment><segment>el</segment><segment>estudio</segment><segment>busca</segment><segment>subsidiar</segment><segment>el</segment><segment>debate</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>estrategias</segment><segment>meto-</segment><segment>dológicas,</segment><segment>como</segment><segment>el</segment><segment>uso</segment><segment>de</segment><segment>películas</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>aplicación</segment><segment>del</segment><segment>marco</segment><segment>teórico</segment><segment>de</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>en</segment><segment>contexto</segment><segment>escolar.</segment><segment>Los</segment><segment>datos</segment><segment>recolectados</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>último</segment><segment>bimestre</segment><segment>de</segment><segment>2024,</segment><segment>mediante</segment><segment>cuestionario</segment><segment>abierto</segment><segment>en</segment><segment>línea,</segment><segment>fue-</segment><segment>ran</segment><segment>analizados</segment><segment>por</segment><segment>la</segment><segment>categorización</segment><segment>temática</segment><segment>del</segment><segment>análisis</segment><segment>de</segment><segment>contenido</segment><segment>de</segment><segment>Bardin</segment><segment>(2011).</segment><segment>Los</segment><segment>resul-</segment><segment>tados</segment><segment>indican</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>sociología</segment><segment>puede</segment><segment>constituirse</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>herramienta</segment><segment>potente</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>observaci-</segment><segment>ón,</segment><segment>crítica</segment><segment>y</segment><segment>transformación</segment><segment>social,</segment><segment>promoviendo</segment><segment>la</segment><segment>reflexividad</segment><segment>sobre</segment><segment>las</segment><segment>relaciones</segment><segment>de</segment><segment>poder,</segment><segment>estruc-</segment><segment>turas</segment><segment>sociales,</segment><segment>medios</segment><segment>de</segment><segment>agencia</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>revelación</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>no</segment><segment>explícito.</segment><segment>Sin</segment><segment>embargo,</segment><segment>la</segment><segment>aplicación</segment><segment>efecti-</segment><segment>va</segment><segment>de</segment><segment>esta</segment><segment>herramienta</segment><segment>enfrenta</segment><segment>los</segment><segment>obstáculos</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>dominación</segment><segment>simbólica,</segment><segment>manifestada</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>pesi-</segment><segment>mismo</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>angustia</segment><segment>no</segment><segment>subversiva</segment><segment>ante</segment><segment>la</segment><segment>repro-</segment><segment>Palabras</segment><segment>clave</segment><segment>ducción</segment><segment>social.</segment><segment>:</segment><segment>Enseñanza</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociología;</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu;</segment><segment>Escuela</segment><segment>secundaria</segment><segment>integral;</segment><segment>Desigual-</segment><segment>dades</segment><segment>sociales.</segment><segment>Histórico</segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment>Recebido:</segment><segment>Março</segment><segment>2025</segment><segment>Parecer:</segment><segment>Junho</segment><segment>2025</segment><segment>Parecer:</segment><segment>Setembro</segment><segment>2025</segment><segment>Aceito:</segment><segment>Setembro</segment><segment>2025</segment><segment>Revisado</segment><segment>Autor:</segment><segment>Outubro</segment><segment>2025</segment><segment>Revisão</segment><segment>Gramatical/Ortográfica</segment><segment>e</segment><segment>ABNT:</segment><segment>Novembro</segment><segment>2025</segment><segment>Revisado</segment><segment>Autor:</segment><segment>Dezembro</segment><segment>2025</segment><segment>Publicado:</segment><segment>Dezembro</segment><segment>2025</segment><segment>14</segment><segment>Francisco</segment><segment>Érick</segment><segment>de</segment><segment>Oliveira</segment></root>